Si lexohet një vendim penal italian: katër pjesët

Kush e ka vendimin në dorë dhe nuk e kupton

Vendimi i shkruar arrin te njerëzit në mënyra shumë të ndryshme, dhe secila mënyrë krijon lexues tjetër. Ka kush e dëgjoi dispozitivin në sallë, kur gjyqtari tha me zë të lartë çfarë u vendos, dhe doli jashtë duke mbajtur mend vetëm fjalën "dënim" ose "shpallje". Ka kush nuk ishte i pranishëm dhe e merr vendimin nga postieri, nga mbrojtësi i caktuar zyrtarisht ose nga familjari që e ka pranuar në emër të tij. Dhe ka kush e merr aktin me arsyetim shumë kohë pas seancës, kur nuk i kujtohet më pothuajse asgjë nga ajo ditë.

Situata më e zakonshme është e personit që ka në dorë dokument shumë të gjatë, me fjali të futura brenda njëra-tjetrës, dhe nuk di nga ta nisë leximin. Frika e tij ka bazë: fjalia e lexuar gabim mund të duket si fund i çështjes kur është vetëm kalim, dhe fjalia e kapërcyer mund të fshehë pikërisht atë që duhej gjetur. Shpesh ky person ka ndjekur çështjen vetëm nga larg, me ndihmën e një përkthyesi të rastit, dhe vendimin e merr pa e pritur kur ka përfunduar çdo pritje.

Situata tjetër është e familjarit që lexon për të afërmin që nuk është aty, dhe duhet të vendosë shpejt çfarë t'i tregojë, çfarë t'i dërgojë dhe kujt t'ia besojë. Pastaj është lexuesi që nuk ka ende vendim në dorë, por dëshiron të dijë si duket, çfarë të presë prej tij dhe cilat rreshta nuk guxon t'i anashkalojë. Për të gjithë nevoja është e njëjtë: të ndajnë atë që duhet bërë sot nga ajo që mund të kuptohet më vonë, me qetësi, pa u nisur nga frika.

Çfarë vendoset para se vendimi të lexohet mirë

Në orët që pasojnë marrjen e vendimit duhen marrë disa vendime të vogla, dhe secili ka çmimin e vet. Për asnjërin nuk ka përgjigje universale, por të gjithë kanë pasoja që vlen t'i dini përpara se të zgjidhni.

Ta lexoni vetë deri në fund apo t'ia dorëzoni menjëherë mbrojtësit. Leximi vetjak ju jep ndjesinë e peshës së gjendjes, por kostoja është se në kokë ngulen interpretime që pastaj është e vështirë t'i shkulni, sidomos nga fjalët që në shqip duken të ngjashme por në procedurë thonë gjëra të ndryshme. Dorëzimi i menjëhershëm kursen kohë, por kërkon që të dërgoni gjithë faqet, në radhë, jo fotografi të prera nga këndi i telefonit.

Të njoftoni familjen dhe punëdhënësin sot apo të prisni. Nëse flisni para se të dini çfarë thotë dispozitivi, rrezikoni të përhapni një version që pastaj duhet korrigjuar para njerëzve që nuk e harrojnë. Nëse heshtni shumë, familja e merr lajmin nga të tjerët. Zgjidhja e arsyeshme është të thoni vetëm atë që e dini me siguri: se ka vendim, se po e shqyrton mbrojtësi, se do të mësohet më shumë kur të ketë përgjigje.

Të shkruani vetë ndonjë kërkesë apo të prisni mbrojtësin. Letra e shkruar nxitimthi, në gjuhë që nuk e zotëroni mirë, mund të krijojë deklarata që nuk i keni dashur. Pritja ka çmimin e vet nëse afati po ecën, prandaj data e depozitimit duhet gjetur fillimisht dhe t'i thuhet mbrojtësit që në mesazhin e hapjes.

Fletët që duhen vënë në tavolinë me vendimin

Vendimi nuk lexohet i vetëm. Rreth tij ka letra që e vendosin në kohë dhe në çështje, dhe pa to kush e analizon duhet të bëjë supozime. Para se të flisni me avokatin, mblidhni:

• Të gjitha faqet e vendimit, në radhën e tyre, përfshirë ato që duken të pavlefshme, sepse data e depozitimit dhe vula shpesh qëndrojnë në fletët e skajshme, ku askush nuk shikon me kujdes.
• Zarfin ose fletën e njoftimit, me gjithçka që është shkruar mbi to, sepse tregojnë kur dhe si ju ka mbërritur akti, dhe nga kjo varet vlerësimi i afatit.
• Çdo akt të mëparshëm që keni marrë në çështje: ftesa, njoftime, vendime të ndërmjetme. Vendimi i fundit mbështetet mbi to dhe shpesh i kthen me fjalë të tjera.
• Numrin e çështjes, siç del në krye të dokumentit, të kopjuar saktë shkronjë për shkronjë, sepse një shifër e ndryshuar e çon mbrojtësin te dosja e gabuar.
• Shënimet tuaja nga seanca, edhe të pasakta: kush foli, çfarë u tha për përkthimin, nëse ishit të pranishëm në çastin e leximit të dispozitivit.
• Emrin dhe kontaktin e mbrojtësit që ju ka përfaqësuar deri tani, nëse ka pasur, që avokati i ri t'i kërkojë dosjen pa humbur kohë me pyetje.
• Dokumentin tuaj të identitetit dhe, nëse jeni i huaj, dokumentin e qëndrimit, në kopje të qarta, sepse vendimi lidhet me emrin dhe me të dhënat tuaja personale.
• Adresën ku merrni postë me siguri dhe numrin ku mund t'ju gjejë dikush në çdo orë të ditës, sepse njoftimet e ardhshme do të shkojnë atje.

Si ndikon vendimi i shkruar në ditët e zakonshme

Vendimi nuk mbetet në sirtar. Ai ndërhyn në rutinën që keni ndërtuar, edhe kur ankimi është ende i hapur. Nëse keni punë, punëdhënësi mund të pyesë për mungesat në seancë ose për kërkesat që rrjedhin nga dispozitivi, dhe ju duhet të dini çfarë t'i tregoni dhe çfarë jo. Ajo që i takon çështjes mbahet te mbrojtësi; ajo që i takon punës tregohet vetëm në masën që është e domosdoshme, pa dhënë kopjen e dokumentit me emra e detaje që nuk e lidhin atë.

Nëse jeni shtetas i huaj, vendimi hyn në lojë kur paraqiteni në zyrat për letra: rinovimin e lejes, ndryshimin e adresës, kërkesën për bashkim familjar. Zyrtari nuk e shqyrton arsyetimin, por mund të kërkojë dokumente që e dëshmojnë gjendjen, dhe kush nuk e di çfarë thotë dispozitivi nuk di as çfarë t'i përgjigjet. Prandaj leximi korrekt i vendimit është i lidhur drejtpërdrejt me jetën administrative, me udhëtimet dhe me planet për muajt në vijim.

Familja mban pasojat më të ndjeshme: shpenzimet e shënuara në dispozitiv, mënyra se si do të paguhen, ndarja e kohës për seancat e ankimit, mungesat e fëmijëve në shkollë kur prindi duhet të shkojë në gjykatë. Këto nuk janë çështje juridike, por janë ato që e bëjnë vendimin të ndjehet në shtëpi. Një kalendar i thjeshtë, i mbajtur nga një person në familje, kursen mosmarrëveshje dhe harresa që kushtojnë më shumë se vetë letra.

Pyetjet që i bëhen avokatit për vendimin

Kush nuk është mësuar me vendime gjyqësore nuk di çfarë të pyesë, dhe takimi mbaron pa u thënë gjërat që kishin rëndësi. Këto pyetje i bën kushdo që e ka vendimin në dorë:

• Cila është data e depozitimit të arsyetimit dhe cila datë mbahet si fillim i afatit, sipas dokumenteve që ju kam sjellë, dhe si mund ta provojmë atë datë?
• Çfarë thotë dispozitivi pa fjalë juridike: çfarë është shpallur, çfarë është vendosur për dënimin dhe për dënimet plotësuese, dhe çfarë mbetet pezull?
• Cilat pjesë të arsyetimit e mbështesin vendimin dhe cilat janë më të dobëta, ku mund të ndërtohet kundërshtimi në ankim?
• A ka detyrime që duhen përmbushur ndërkohë, edhe nëse ankimi është ende i hapur, dhe çfarë ndodh nëse nuk përmbushen në kohë?
• Çfarë pasojash ka vendimi për qëndrimin tim në Itali dhe për dokumentet e mia në zyrat e tjera, si puna ose banesa?
• Kujt do t'i njoftohet vendimi në vend tim dhe në çfarë adrese, nëse unë lëviz, ndërroj telefon ose largohem nga vendi?
• Çfarë shpenzimesh duhen paguar, kujt, në çfarë forme, dhe si ruhet prova e pagesës për t'u treguar më vonë?
• Çfarë i them familjes dhe çfarë mbaj për vete, derisa të keni analizuar arsyetimin dhe të më tregoni hapat e ardhshëm?

Gabimet që bëhen me vendimin në dorë

Pas marrjes së një vendimi, shumica e dëmeve vijnë nga gjëra që njeriu i bën me qëllim të mirë. Këto janë më të shpeshtat, secila me arsyen e vet.

• Mos e lini vendimin mënjanë me shpresën se nuk është aq i rëndë. Afati ecën edhe kur ju nuk e shihni, dhe ai që humbet nuk rikthehet më, sado e drejtë të jetë arsyeja.
• Mos e postoni vendimin në rrjete sociale dhe mos e dërgoni në grupe me shokë. Aty shihen emra, data, adresa, dhe çdo koment mund të përdoret më vonë kundër jush.
• Mos e interpretoni vetëm nga përkthimi i një miku ose nga një aplikacion. Fjalët e procedurës kanë kuptim të ngushtë, dhe një fjalë e zëvendësuar ndryshon gjithçka.
• Mos nënshkruani asgjë që nuk e keni lexuar, as mandat, as deklaratë, as pranim, edhe nëse ju thonë se është formalitet pa rëndësi.
• Mos e hidhni zarfin. Në të qëndron prova e datës së marrjes dhe e mënyrës së njoftimit, dhe pa të një afat bëhet i diskutueshëm.
• Mos u përpiqni t'i kontaktoni palët e tjera në çështje, as drejtpërdrejt as përmes të afërmve, sepse mund të lexohet si presion.
• Mos fshini mesazhe që lidhen me vendimin ose me çështjen. Dosja mund të kërkojë kontrolle të mëtejshme, dhe fshirja nuk shihet kurrë me sy të mirë.

Vendimi italian që duhet shpjeguar në Shqipëri

Vendimi shkruhet në italisht, por njerëzit që duhet ta kuptojnë mund të jenë në Shqipëri: prindërit, bashkëshortja, një avokat që ndjek çështje të lidhura. Dokumenti italian i vetëm nuk mjafton për ta: ata kanë nevojë për përkthim të kujdesshëm, ku fjalët e procedurës të mos humbasin kuptimin e tyre. Përkthimi që ju bën një shok shpesh ndryshon tonin, dhe një kuptim i zbutur mund të sjellë shpresa që vendimi nuk i mbështet, ose frikë që nuk ka bazë.

Kur dokumenti duhet paraqitur në institucione shqiptare, kërkohet zakonisht përkthim i vërtetuar dhe, sipas rastit, një formë legalizimi. Këto hapa marrin kohë, prandaj nuk duhen lënë për çastin e fundit. Posta ndërmjet vendeve ka ritme të pasigurta, dhe origjinali duhet dërguar vetëm kur është e qartë se kush e merr dhe kush e mban. Mbani gjithmonë kopje të plota në dorë, sepse dokumenti që udhëton mund të vonohet pikërisht kur ju duhet.

Ka edhe detaje të vogla: sa kohë ka personi në Shqipëri për të ndjekur një telefonatë me avokatin në Itali, cili orar i përshtatet të gjithëve, dhe kush vepron si kontakt kryesor. Është mirë të caktohet një person në familje që mban linjën, në vend që shumë vetë të telefonojnë të njëjtën zyrë. Nëse çështja prek edhe një proces në Shqipëri, mbrojtësit e Italisë dhe të Shqipërisë duhet të koordinohen për të mos thënë gjëra të kundërta, dhe përfaqësia konsullore mund të ndihmojë vetëm në çështje administrative, jo në mbrojtje.

Si e merr studio vendimin për ta analizuar

Studio e merr vendimin që arrin deri te ne si dokument pune dhe e trajton sipas radhës së afateve, jo sipas radhës së mbërritjes. Mënyra më e shpejtë është të dërgoni skanerin ose fotografitë e qarta të të gjitha faqeve me postë elektronike në adresën avvmassimoromano@gmail.com, së bashku me zarfin dhe fletën e njoftimit. Në mesazh shkruani vetëm këto: emrin dhe mbiemrin tuaj, numrin e çështjes nëse e dini dhe numrin ku mund t'ju gjejmë gjatë ditës.

Në telefonatën e hapjes nuk kërkohet që të shpjegoni çështjen nga fillimi. Pyesim për datat, për njoftimin, për adresën e njoftimit dhe për përfaqësimin e mëparshëm. Pastaj ju themi çfarë duhet gjetur menjëherë dhe çfarë mund të presë. Biseda mund të bëhet në shqip ose në italisht, sipas asaj që ju ndihmon më shumë, dhe dokumentet i lexojmë në gjuhën e tyre origjinale, jo nga një përkthim i ndërmjetëm.

Studio ka zyra në Romë, Milano dhe Napoli, dhe koordinon nga distanca me kolegë të jashtëm kur vendimi ka lidhje me çështje jashtë Italisë. Takimi mund të bëhet në zyrë ose me telefon, sipas mundësisë suaj. Ne nuk japim asnjë premtim mbi rezultatin e ankimit; japim një lexim të qartë të dokumentit dhe një listë të gjërave që duhen bërë, me afatet që del nga vetë dokumenti.

Fjalët e vendimit që shihni në fletë

Këto janë fjalët që hasen në vendimin që keni në dorë, të shpjeguara në gjuhë të thjeshtë, që ta ndiqni leximin pa u humbur:

• Dispozitivi: pjesa që thotë çfarë është vendosur. Lexohet në seancë dhe përmban shpalljen, dënimin, dënimet plotësuese dhe shpenzimet. Është pjesa që njerëzit mbajnë mend më mirë, por jo ajo mbi të cilën ndërtohet ankimi.
• Arsyetimi: pjesa që shpjegon përse gjyqtari ka vendosur ashtu. Mbi të ndërtohet ankimi, sepse aty duken arsyet që mund të kundërshtohen një nga një.
• Depozitimi: data kur arsyetimi vihet zyrtarisht në dispozicion të palëve. Nga ajo datë nis afati për të bërë ankim, prandaj është data që duhet gjetur fillimisht.
• Ankimi: kërkesa që gjykata më e lartë të shqyrtojë vendimin. Paraqitet brenda afatit të parashikuar me ligj, dhe humbet nëse afati kalon pa u përdorur.
• Shpallja: deklarimi i gjyqtarit për përgjegjësinë e personit. Është pjesë e dispozitivit dhe duhet të lexohet ndaras nga dënimi.
• Dënimet plotësuese: ndëshkime që shtohen te dënimi kryesor dhe që shpesh kalohen pa u vënë re, sepse janë në rreshtat e fundit të dispozitivit.
• Shpenzimet: kostot e procesit që vendimi i vë mbi personin. Kërkojnë pagesë dhe prova pagese, dhe mund të ndikojnë në buxhetin e familjes.
• Seanca: takimi në gjykatë ku vendimi lexohet ose ku diskutohet çështja. Data e saj nuk është data e depozitimit të arsyetimit.