Të dëshmosh në një gjykim penal italian: detyrimet dhe kufijtë

Çfarë vendoset kur ju thërrasin si dëshmitar

Kush merr një thirrje si dëshmitar ka disa zgjedhje reale, dhe secila ka çmimin e vet. Mund të paraqitet dhe të dëshmojë, që është rruga e zakonshme, por kërkon të thotë të vërtetën dhe të mos fshehë asgjë nga ajo që di. Çmimi është kohë, ndonjëherë ditë pune e humbur, dhe ekspozimi përpara të akuzuarit, që mund të jetë një i afërm ose një person që njeh. Pa paraqitje të justifikuar, gjykata mund të urdhërojë shoqërim me forcë dhe të vendosë sanksion.

Zgjedhja tjetër ka të bëjë me kufijtë e dëshmisë. Nëse dëshmitari është i afërm i ngushtë i të akuzuarit, ka të drejtë të heqë dorë dhe të mos dëshmojë kundër tij; gjyqtari duhet ta njoftojë për këtë të drejtë përpara se ta pyesë. Heqja dorë mund të mbrojë një marrëdhënie, por mund të lërë pyetje të hapura në familje. Nëse, nga ana tjetër, dëshmitari zgjedh të dëshmojë, duhet ta bëjë me të vërtetën, sepse dëshmia e rreme është vepër penale.

Një zgjedhje tjetër është ajo e personit që, duke dëshmuar, rrezikon të deklarojë diçka që mund të bëhet përgjegjësi e tij penale. Askush nuk detyrohet të deklarojë fakte të tilla, dhe ky kufi është i rëndësishëm: një dëshmitar që nuk e di këtë të drejtë mund të flasë dhe të fajësojë veten pa e kuptuar. Ndaj përpara se të shkoni, është e arsyeshme të flisni me një mbrojtës, jo për të ndërtuar një version, por për të kuptuar çfarë ju lejohet dhe çfarë jo.

Kush e merr thirrjen dhe nga cila anë të gjykimit vjen

Një lexues është njeriu që ka gjetur një thirrje në kutinë postare dhe nuk e kupton pse është pjesë e një procesi që nuk e ka lidhje me të. Ka qenë dëshmitar i një ngjarjeje: një aksident, një sherr, një ngjarje në punë. Tani duhet të shkojë të tregojë atë që ka vënë re përpara një gjykate, dhe kjo e frikëson.

Një lexues tjetër është i afërmi i të akuzuarit që është thirrur nga prokurori ose nga mbrojtja. Ai është bashkëshorti, vëllai ose prindi, dhe nuk di nëse mund të heqë dorë dhe pse ka rëndësi kjo. Ndjen një peshë të përzier: nga një anë dëshiron të ndihmojë, nga ana tjetër i frikësohet asaj që mund të thotë. Dhe ka lexues që mendojnë se një dëshmitar duhet të thotë gjithçka që di, dhe nuk e dinë se ekzistojnë kufij.

Ka edhe një rast më delikat: personi që thirret si dëshmitar por që vetë ka lidhje me ngjarjen. Ai ka qenë i pranishëm, mund të ketë pasur një rol, dhe tani pyet nëse përgjigjet e tij mund të kthehen kundër tij. Kjo faqe u drejtohet të gjithë këtyre lexuesve, me një mesazh të thjeshtë: thirrja nuk është akuzë, por një detyrë që ka rregulla, dhe njohja e tyre përpara ditës së seancës ndryshon mënyrën si e përjetoni.

Çfarë ndryshon në punë, në familje dhe në qetësinë tuaj

Të dëshmosh në një gjykim nuk është vetëm një çështje juridike, por një ndërprerje e jetës së përditshme. Seanca zhvillohet gjatë ditës së punës, dhe punëdhënësi duhet të njoftohet që në kohë me thirrjen. Dëshmitarët kanë të drejtë të mungojnë për të shkuar në seancë, por kjo kërkon një dokument që provon thirrjen, dhe kushdo që e harron e ka më të vështirë të justifikohet më vonë. Seanca mund të shtyhet, e dëshmitari duhet të kthehet, duke humbur ditë të tjera.

Në familje, dëshmia mund të ndajë njerëzit. Kur i akuzuari është një i afërm ose një person i njohur, çdo fjalë që thuhet përpara gjykatës lexohet nga të gjithë. Familja mund të ndahet midis atyre që mendojnë se dëshmitari duhet të mbrojë dhe atyre që mendojnë se duhet të thotë të vërtetën. Është mirë të flitet qartë përpara ditës: dëshmitari nuk është avokat i askujt, por një person që tregon ato që di.

Për një të huaj, prania në gjykatë ka edhe një anë praktike: dokumentet, transporti dhe frika se një kontakt me autoritetet mund të ketë pasoja për lejen e qëndrimit. Një dëshmitar nuk është i hetuar, dhe thirrja nuk ndikon mbi lejen e tij, por pyetja shfaqet shpesh dhe vlen t'i bëhet mbrojtësit. Ka edhe qetësinë e brendshme: nata përpara seancës është e vështirë, dhe kush ka një ide të qartë se çfarë e pret e kalon më mirë.

Gjërat që duhen shmangur përpara dhe pas seancës

Gabimet e dëshmitarëve vijnë shpesh nga dëshira për të ndihmuar ose për të shmangur telashet. Shmangni:

• Mos u përpiqni të "përgatiteni" me personat e tjerë të thirrur. Një version i ujdisur bie në kontradikta dhe vë në dyshim të gjithë dëshminë.
• Mos pranoni të flisni me palën e akuzuar për atë që do të thoni. Edhe një bisedë e padëmshme mund të lexohet si presion.
• Mos shtoni gjëra që nuk i mbani mend me siguri. Thoni "nuk e mbaj mend" kur është e vërtetë; një hamendje paraqitet ndryshe si fakt.
• Mos fshihni gjëra që i dini. Dëshmia e rreme përfshin edhe heshtjen mbi atë që dihet.
• Mos shkruani në rrjete sociale për çështjen. Postimi mund të përdoret për të kontrolluar dëshminë tuaj.
• Mos fshini mesazhe ose foto që lidhen me ngjarjen. Mund të kërkohen dhe fshirja duket si fshehje.
• Mos shkoni pa dokumente identiteti dhe pa thirrjen. Pa to seanca mund të shtyhet dhe kostoja bie mbi ju.

Çfarë të keni në dorë përpara ditës së seancës

Një dëshmitar që është i përgatitur e ka më të lehtë të thotë të vërtetën qartë. Mblidhni:

• Thirrja origjinale, me të gjitha faqet, ku shënohen data, ora, vendi dhe numri i çështjes. Pa të nuk dihet ku të shkohet.
• Dokumenti i identitetit në fuqi. Gjykata kërkon të verifikojë kush është dëshmitari.
• Një shënim i shkruar me dorën tuaj për atë që keni vënë re, me datat që i mbani mend, shkruar sa është e freskët kujtesa. Mund ta lexoni vetëm për veten tuaj.
• Dokumente që ndihmojnë kujtesën: mesazhe, foto, bileta, kalendarë, pa i ndryshuar. Nëse i përmendni, ia thoni mbrojtësit.
• Një dokument nga punëdhënësi që provon se keni qenë të thirrur, për të justifikuar mungesën.
• Informacion për transportin: ku është gjykata, si arrihet, sa kohë duhet të prisni. Mos u vononi.
• Emri i një përkthyesi, nëse nuk e flisni mirë italishten. Duhet kërkuar përpara seancës, jo në ditën e saj.
• Numri i telefonit të mbrojtësit, nëse e keni, për çdo pyetje pas seancës.

Dëshmitari që jeton në Shqipëri, ngjarja që ka ndodhur në Itali

Për shumë shqiptarë, dëshmitari dhe ngjarja nuk janë në të njëjtin vend. Dikush që ka qenë dëshmitar i një ngjarjeje gjatë një vizite në Itali dhe tani jeton në Shqipëri mund të marrë një thirrje për një gjykim që zhvillohet këtu. Pyetja është menjëherë praktike: a duhet të vijë, si udhëton, kush e paguan dhe si justifikohet nëse nuk mund të vijë. Dëshmia mund të merret në mënyra të ndryshme, dhe kjo duhet sqaruar me mbrojtësin përpara se të blihet bileta.

Gjuha është një çështje në vetvete. Një dëshmitar që flet shqip duhet të ketë përkthyes, dhe përkthyesi duhet të njohë termat e gjykimit, jo vetëm gjuhën e përditshme. Një fjalë e përkthyer gabim mund të ndryshojë kuptimin e dëshmisë. Dialektet, gegë ose toskë, nuk janë gjithmonë të njohura nga përkthyesit, dhe vlen të thuhet që në nisje cilin dialekt flisni, që përkthyesi të jetë i përshtatshëm.

Dokumentet që duhen në Shqipëri për të justifikuar udhëtimin, si kontrata e punës ose vërtetimi i mungesës, përkthehen dhe nganjëherë pajisen me vulë. Posta kërkon kohë, kështu që thirrja dhe dokumentet nuk duhen lënë deri në ditën e seancës. Kur dëshmitari është në një vend tjetër, mbrojtësi italian mund të koordinohet me një koleg atje për ta këshilluar lidhur me detyrat që ka, pa ndërhyrë në dëshminë që do të japë. Konsullata shqiptare mund të ndihmojë me disa vërtetime, por nuk jep këshilla për gjykimin.

Si e merr studio një dëshmitar që ka nevojë për sqarime

Kontakti bëhet me email ose telefon, në shqip ose italisht, dhe studio kërkon të dijë pak gjëra: kush ju ka thirrur, për çfarë çështjeje, kur është seanca dhe çfarë lidhjeje keni me ngjarjen ose me të akuzuarin. Emaili është avvmassimoromano@gmail.com. Dërgoni foton e thirrjes me të gjitha faqet, dhe studio ju thotë çfarë të drejtash dhe detyrash keni.

Avv. Massimo Romano punon nga zyrat në Romë, Milano dhe Napoli. Studio nuk e ndërton dëshminë dhe nuk ju thotë çfarë të thoni: një dëshmitar thotë atë që di. Ajo që shpjegon është procedura, kufijtë e dëshmisë, e drejta e heqjes dorë për të afërmit, mënyra e përkthimit dhe çfarë ndodh në ditën e seancës. Kur dëshmitari rrezikon të deklarojë diçka që e prek vetë, studio e thotë qartë dhe e këshillon të mos shkojë pa mbrojtje.

Studio nuk premton rezultat dhe nuk flet për ndikimin e dëshmisë mbi vendimin. Komunikimi bëhet në shqip dhe italisht, dhe nëse dëshmitari ndodhet në Shqipëri, studio koordinohet me një koleg atje. Dëshmitari vendos duke ditur çfarë zgjedh.

Pyetjet që dëshmitari harron të bëjë

Një dëshmitar ka pyetje që pak njerëz i mendojnë përpara seancës. Pyesni:

• Jam i detyruar të paraqitem dhe çfarë ndodh nëse nuk mundem për një arsye të justifikuar?
• Jam i afërm i të akuzuarit: kam të drejtë të heq dorë dhe çfarë pasojash ka kjo?
• Çfarë ndodh nëse gjyqtari nuk më ka njoftuar për këtë të drejtë përpara se të më pyesë?
• Çfarë do të thotë "kufiri i vetëfajësimit" dhe si e dallojmë kur një pyetje e prek?
• Kam nevojë për përkthyes dhe si e kërkoj, dhe çfarë dialekti flas?
• Kush paguan udhëtimin dhe humbjen e ditës së punës, dhe si e provoj mungesën te punëdhënësi?
• Mund të marr me vete shënime ose dokumente, dhe a duhet t'ia tregoj mbrojtësit përpara?
• Çfarë ndodh nëse kujtesa më lë ose nëse kam thënë diçka që më pas e gjej të gabuar?

Termat që hasen në thirrjet dhe në procesverbalet e dëshmisë

Aktet e dëshmitarëve përdorin fjalë që duken të thjeshta por kanë kuptim të ngushtë. Këto janë ato që do të gjeni:

• Dëshmitar: personi që tregon atë që di mbi një fakt; ka detyrën të thotë të vërtetën.
• Shoqërim me forcë: urdhri që e çon dëshmitarin në gjykatë kur nuk paraqitet pa arsye.
• Dëshmi e rreme: deklarimi i pavërtetë ose fshehja e asaj që dihet; është vepër penale.
• Të afërmit e ngushtë: bashkëshorti, prindërit, fëmijët, vëllezërit dhe motrat dhe të tjerë të treguar nga ligji; mund të heqin dorë nga dëshmia.
• Heqje dorë: e drejta e të afërmit të mos dëshmojë kundër të akuzuarit; duhet njoftuar nga gjyqtari.
• Vetëfajësim: rreziku që dëshmitari të deklarojë fakte që mund të bëhen përgjegjësi e tij; askush nuk detyrohet.
• Përkthyes: personi që përkthen për dëshmitarin që nuk flet italisht; duhet kërkuar herët.
• Thirrja: akti që ju njofton datën, orën dhe vendin e seancës.