I arrestuar në Bari: porti, trageti dhe gjykata

Kush e kërkon këtë faqe pasi ka zbritur nga trageti

Më i shpeshti është ai që ndalohet pa e pritur fare. Ka blerë biletën për të parë familjen, ka kaluar natën në traget dhe në zbritje i kërkohet të hapë çantën ose të ndalojë makinën në anë. Gjysmë ore më vonë nuk është më udhëtar: është person ndaj të cilit po merret një masë, dhe nuk e kupton se si u kalua nga njëra gjendje në tjetrën. Ai ka në kokë një pyetje të vetme, se kush do t'i marrë makinën dhe kush do t'i lajmërojë ata që e presin në anën tjetër.

Pastaj vjen familja që pret në Durrës ose në fshat. Dikush duhej të mbërrinte me tragetin e mëngjesit dhe nuk doli. Telefoni bie pa përgjigje, dhe pas disa orësh vjen një thirrje e shkurtër nga një numër i panjohur. Ata nuk dinë as ku është personi, as nëse mund ta takojnë, dhe e vetmja gjë që u vjen ndërmend është të marrin tragetin e radhës.

Dhe ka atë që jeton prej vitesh në Puljë, punon aty, dhe ndalohet jo në port por në qytet, pasi emri i tij ka dalë në një hetim që lidhet me kalimet e tij të shpeshta. Për të, pyetja nuk është ku ndodhet, por pse: ai nuk e di që udhëtimet e përsëritura midis dy brigjeve janë në vetvete një element që hetimi e lexon. Të tria këto situata nisin në të njëjtin vend dhe kërkojnë gjëra të ndryshme, por asnjëra nuk duron pritje.

Çfarë prishet në jetën e përditshme kur ndalimi ndodh në kalim

Një ndalim që ndodh ndërsa je duke udhëtuar e ndërpret jetën në dy vende njëherësh. Në Itali mbeten punë, banesë dhe detyrime; në Shqipëri mbeten ata që të prisnin. Makina me të cilën ke zbritur nga trageti mbetet në zonën e portit dhe nuk e merr kush pa një rregullim të caktuar: brenda saj janë shpesh dokumentet, telefoni i dytë, rrobat dhe dhuratat që po çoje. Dikush duhet të merret me të shpejt, sepse qëndrimi aty ka koston e vet dhe sendet brenda nuk ruhen gjatë.

Puna preket menjëherë nëse je me kontratë sezonale, dhe në këtë zonë shumë kontrata janë të tilla: një mungesë prej disa ditësh e mbyll marrëdhënien pa asnjë letër. Kjo nuk është vetëm humbje e të ardhurave; janë javë që nuk figurojnë askund kur më vonë duhet të provosh vazhdimësinë e punës për një leje qëndrimi. Nëse kishe një praktikë të hapur pranë sportelit, ajo ecën vetëm nëse dikush ndjek postën në adresën tënde.

Udhëtimet mbyllen. Bileta e kthimit humbet, dhe nëse ke fëmijë që presin në anën tjetër, duhet dikush t'u thotë diçka që të mos i trembë. Familja që niset nga Shqipëria për të ardhur te ti e bën rrugën me traget nate ose me fluturim, dhe duhet të dijë përpara se nisjes nëse takimi është i mundur, sepse një udhëtim i bërë kot kushton sa disa muaj kursime. Kushdo që vjen duhet të ketë ku të flejë: Bari nuk është qytet i madh por në stinën e kalimeve mbushet.

Zgjedhjet në orët menjëherë pas ndalimit në port

Në zonën e portit ke pak kohë dhe pak zgjedhje, por secila ka peshë.

Zgjedhja mbi shpjegimin. Çdo gjë që ndodhet në makinë ose në çantë kërkon një shpjegim, dhe tundimi është ta japësh menjëherë, aty, me fjalët e para që të vijnë. Çmimi është se ai shpjegim shkruhet dhe mbetet: nëse më vonë del se sendi ishte i dikujt tjetër ose se udhëtimi kishte një arsye tjetër, ndryshimi i versionit peshon më rëndë se versioni i parë. Identiteti duhet dhënë gjithmonë; shpjegimi mund të presë derisa të flasësh me një mbrojtës.

Zgjedhja mbi pasagjerët e tjerë. Shumë kalime bëhen me njerëz të gjetur në rrugë, që ndajnë karburantin. Nëse e kanë kërkuar ata udhëtimin, kjo ka rëndësi; por t'i ngarkosh të gjitha atyre pa pasur asgjë në dorë e dobëson pozitën tënde. Thuaj emrat dhe mënyrën si i njohe, pa ndërtuar një rrëfim.

Zgjedhja mbi familjen. Dikush duhet të marrë makinën, dikush duhet të lajmërojë ata që presin, dikush duhet të sjellë dokumentet nga shtëpia. Nëse e nis këtë zinxhir në të njëjtën ditë, dokumentet janë këtu kur duhen; nëse pret derisa të dish "si do të shkojë", ato mbërrijnë kur vendimi është marrë tashmë dhe shërbejnë vetëm për ankimin.

Letrat që duhen gjetur menjëherë kur ndalimi lidhet me një udhëtim

Në dosjet që lindin në port, mbrojtja mbështetet mbi gjëra të zakonshme që askush nuk i ruan. Mblidhi sot, edhe nëse të duken pa vlerë:

• Bileta dhe rezervimi i tragetit, me emrat e të gjithë udhëtarëve dhe të mjetit. Ato tregojnë kur u ble, nga kush dhe me çfarë mjeti pagese.
• Letrat e makinës: pronësia, sigurimi, çdo marrëveshje huadhënieje. Nëse mjeti nuk është yti, kjo është pika ku nis mbrojtja.
• Faturat e udhëtimit: karburanti, kafeja në port, pagesa e parkimit. Secila vendos një orë dhe një vend.
• Mesazhet me atë që të kërkoi udhëtimin ose me ata që udhëtuan me ty, pa i pastruar.
• Dokumentet e punës në Itali: kontrata, pagesat, vërtetimi i punëdhënësit. Ato tregojnë pse rri këtu dhe pse kthehesh.
• Dokumentet e familjes në Shqipëri: kujt po i shkoje, çfarë po çoje, pse pikërisht atë ditë.
• Letrat mbi paratë, nëse ishin para në dorë: nga erdhën, tërheqja nga banka, shitja e një sendi, huaja. Origjina e provuar e ndryshon krejt bisedën.

Fotografoji të gjitha dhe dërgoji në një dosje të vetme. Në këto çështje mungesa e një fature të vogël shpesh peshon më shumë se prania e një letre të madhe.

Çfarë duhet pyetur mbrojtësin kur dosja nis në terminalin tragetor

Pyetjet e duhura në këtë lloj dosjeje janë teknike dhe nuk i mendon kush nuk është i zanatit:

• Mbi çfarë baze u krye kontrolli: ishte kontroll i zakonshëm në kalim kufiri apo kishte diçka më parë mbi mua?
• A ekziston një akt me shkrim për kontrollin dhe çfarë shkruhet aty për orën dhe vendin?
• Kush ishte i pranishëm kur u hap çanta ose makina, dhe a jam pyetur përpara?
• Çfarë ndodh me mjetin tim dhe me sendet brenda tij, dhe kush mund t'i tërheqë?
• Nëse paratë ishin mbi kufirin që duhet deklaruar, çfarë ndryshon midis mosdeklarimit dhe një akuze tjetër?
• Udhëtimet e mia të shpeshta midis dy brigjeve a janë përdorur si element, dhe si kundërshtohet kjo?
• A duhet të flas në seancën e ardhshme apo të pres të shoh dosjen?
• Nëse mbetem i lirë, a mund të kthehem në Shqipëri, dhe çfarë rrezikoj nëse nisem?
• Kush dhe kur mund të vijë të më takojë, dhe çfarë duhet të sjellë me vete?

Mbaji shënim përgjigjet dhe jepua të njëjtat fjalë atyre që presin në shtëpi: gjysma e panikut familjar lind nga versione të ndryshme të së njëjtës bisedë.

Kur dosja qëndron midis dy brigjeve të Adriatikut

Bari është i lidhur me Durrësin dhe kjo e bën dosjen ndërkufitare pa e kërkuar askush. Pjesa më e madhe e provave që i duhen mbrojtjes ndodhet në anën tjetër: kush e dërgoi mallin, kush e porositi udhëtimin, kujt i përkiste makina, çfarë punon familja atje. Ato dokumente kërkojnë rrugën e tyre: nxjerrjen në Shqipëri, vulën që i jep vlerë jashtë vendit, përkthimin te një përkthyes i njohur nga autoriteti italian. Kjo rrugë nuk shkurtohet me ngut dhe prandaj nis ditën kur nis dosja.

Afërsia mashtron. Meqë anija kalon çdo natë, familjet mendojnë se gjithçka bëhet shpejt, dhe nisen pa lajmëruar. Udhëtimi është i shkurtër, por takimi me një person të privuar nga liria kërkon leje dhe orare, dhe një familje që mbërrin në mëngjes mund të presë ditë të tëra për një orë takim. Më mirë të pyetet përpara, edhe nëse përgjigjja vonon.

Gjuha e zyrave është italishtja dhe asgjë tjetër. Shumë shqiptarë në Puljë e flasin mirë dhe pikërisht kjo i dëmton: pranojnë të ecin pa përkthyes dhe nënshkruajnë tekste ku çdo fjalë ka kuptim teknik. Kërkesa për përkthyes nuk është turp dhe nuk ngadalëson aq sa mendohet. Përfaqësia diplomatike shqiptare kompetente për këtë zonë mund të ndihmojë për dokumentet e identitetit dhe për të lajmëruar familjen, por nuk merr pjesë në dosje. Nëse ekziston një avokat në Shqipëri që mbledh letrat atje, ai duhet të flasë drejtpërdrejt me mbrojtësin këtu; orari i të dyve përkon pothuajse plotësisht, dhe kjo është një lehtësi që nuk e kanë dosjet me vende më të largëta.

Si punohet mbi dosjet që lindin në portin e Barit

Puna nis nga vendi dhe ora. Në këto dosje gjithçka varet nga ajo që ndodhi në terminal, prandaj biseda hyrëse kërkon rindërtimin e lëvizjeve: kur u ble bileta, kush ishte në makinë, ku u ndal, kush foli i pari, çfarë u hap dhe me çfarë rendi. Kjo bisedë bëhet në shqip kur personi e ka më të lehtë, dhe nuk ndërpritet për të dhënë mendime: mendimi vjen pasi dihet fakti.

Incarikimi jepet me shkrim. Kur personi është i privuar nga liria, nënshkrimi merret aty ku ndodhet dhe familja mund ta nisë marrëdhënien ndërkohë, duke dërguar dokumentet që ka në dorë. Dërgesat priten të skanuara ose të fotografuara qartë, me emër që thotë çfarë janë, dhe në një dërgesë të vetme kur janë shumë; origjinalet mbahen dhe sillen vetëm kur kërkohen, sepse një origjinal i humbur në postë nuk zëvendësohet.

Studio punon nga Roma, Milano dhe Napoli, dhe për dosjet që lindin në Puljë ruhet një bashkëpunim me kolegë në vend për aktet që kërkojnë praninë aty. Kur pjesa tjetër e dosjes ndodhet në Shqipëri, koordinimi bëhet me një koleg atje dhe ndarja e detyrave vendoset në nisje: kush kërkon çfarë dokumenti, kush e përkthen, kush e dorëzon. Familjes i jepet një orë e caktuar për lajmet, që të mos jetojë me telefonin në dorë tërë ditën.

Sjelljet që e rëndojnë një ndalim të nisur në zonën portuale

Në orët e para bëhen gabimet që kushtojnë më shumë. Këto janë më të shpeshtat:

• Mos hiq asgjë nga makina ose nga çanta pasi ke parë që po të kontrollojnë. Lëvizja vihet re dhe lexohet si fshehje, edhe kur sendi ishte i parëndësishëm.
• Mos fshi mesazhet me atë që të kërkoi udhëtimin. Ato shpesh janë e vetmja gjë që tregon se nuk ishe ti ai që organizoi.
• Mos u mbulo për të tjerët duke marrë përsipër diçka që nuk është e jotja, as për hir të një miku. Pozita jote rëndohet menjëherë dhe nuk lehtësohet më vonë.
• Mos thuaj se "nuk e di" për sende që janë qartësisht të tuat. Mohimi i asaj që provohet lehtë dëmton çdo gjë tjetër që thua.
• Mos nënshkruaj procesverbalin pa ta përkthyer, edhe nëse e kupton italishten e folur. Gjuha e shkruar e akteve është tjetër gjë.
• Mos i kërko askujt në shtëpi të pastrojë diçka ndërsa je i ndaluar: telefonatat në atë fazë zakonisht dëgjohen.
• Mos e shkruaj çështjen në rrjete dhe mos u përgjigj të njohurve që pyesin. Komuniteti është i ngushtë dhe fjala kthehet si dëshmi.

Nëse diçka nga këto ka ndodhur tashmë, thuaja mbrojtësit menjëherë. Një veprim i shpjeguar herët trajtohet; i njëjti veprim i zbuluar nga dosja flet vetë dhe flet keq.

Fjalët italiane që dalin mbi letrat e një dosjeje portuale

Në letrat që merr do të ndeshësh disa terma që përsëriten. Ja kuptimi i tyre i thjeshtë:

• Controllo doganale — kontrolli që kryhet në kalimin e kufirit. Nuk kërkon dyshim të veçantë mbi ty: baza e tij është vetë kalimi, dhe kjo shpjegon pse u ndalove pa pasur asgjë më parë.
• Dichiarazione — deklarimi, letra me të cilën thua se po mbart diçka që duhet deklaruar, si paratë në dorë mbi kufirin. Mungesa e saj është një gjë; përmbajtja e kontrolluar është gjë tjetër.
• Arresto — marrja në kontroll fizik e personit në momentin e faktit, e ndryshme nga vendimi që vjen më pas.
• Procura — zyra që drejton hetimin dhe vendos çfarë kërkohet nga gjykatësi. Kur dëgjon këtë fjalë, bëhet fjalë për akuzën, jo për gjykimin.
• Difensore — mbrojtësi, i vetmi që mund të hyjë në aktet dhe të marrë pjesë në to.
• Interprete — përkthyesi i caktuar zyrtarisht; një i njohur që ndihmon nuk e ka këtë rol dhe fjalët e tij nuk hyjnë në procesverbal.

Kur një fjalë nuk është në këtë listë, mos e merr me mend nga ngjashmëria: në gjuhën e akteve edhe fjalët e njohura kanë kuptim të ngushtë.