Kontrabanda dhe deklarimi doganor: kufiri me Shqipërinë

Kur ju ndalojnë në dogana: vendimet që nuk presin

Kur doganieri ju ndalon dhe fillon të numërojë ose të hapë çantat, vendimi që nuk pret është nëse do të nënshkruani procesverbalin e sekuestrimit. Nënshkrimi nuk do të thotë gjithmonë pranim, por shpesh lexohet si i tillë, dhe teksti shkruhet në italisht, në gjuhë që mund të mos e zotëroni. Çmimi i refuzimit të nënshkrimit është se shënohet refuzimi; çmimi i nënshkrimit pa lexuar është se mbetet versioni i inspektorit. Kërkoni përkthyes dhe kopje të aktit përpara se të nënshkruani çfarëdo.

Vendimi tjetër është nëse do të pranoni t'i paguani menjëherë shumat që kërkohen. Në disa raste administrative pagesa mbyll çështjen, por në raste të tjera hap rrugën e çështjes penale; dallimi varet nga lloji i mallit dhe nga sasia. Mos paguani nën presion dhe pa e kuptuar çfarë po paguani. Mbrojtësi mund të kërkojë të shihet urdhri përpara se të vendoset.

Vendimi përmbyllës është ku do ta mbani lidhjen me familjen. Udhëtarët e ndaluar shpesh telefonojnë të afërmit dhe tregojnë gjithçka, ndonjëherë në linja që regjistrohen. Thoni vetëm ku jeni dhe kush ju mbron; hollësitë i lini për mbrojtësin. Kjo mbron edhe familjen, e cila nuk ka nevojë të bëhet dëshmitare.

Në këto orë, dallimi mes asaj që thoni dhe asaj që shënohet është i rëndësishëm. Inspektori shkruan në italisht, në përmbledhje, dhe ajo që mbetet është versioni i tij. Prandaj kërkoni të lexohet me zë të lartë teksti përpara se ta nënshkruani, dhe kërkoni përkthim fjalë për fjalë.

Kush e hap këtë faqe dhe me çfarë shqetësimi

E hap udhëtari që kthehet nga Shqipëria me ngarkesë cigaresh për familjen ose për të njohur, dhe që mendonte se sasia ishte për përdorim personal. Tani i thonë se është kontrabandë dhe nuk e di nëse është çështje administrative apo penale. Ka frikë se do ta kthejnë në kufi dhe se do të humbasë titullin e qëndrimit.

E hap personi që ka mbajtur të holla të shumta me vete, sepse nuk i besonte bankës ose sepse po shkonte të blinte shtëpi apo të ndihmonte familjen. Nuk e dinte se shuma duhej deklaruar dhe tani i janë marrë paratë së bashku me procesverbalin.

E hap, më në fund, ai që mbante mallra të blera për të tjerë: pako të dhëna në udhëtim, mallra për të afërmit, ngarkesa të vogla për rishitje. Në dogana, fjalët "për të tjerë" ndryshojnë gjithçka, sepse ligji shikon qëllimin tregtar. Këtu shpjegohet çfarë ndodh dhe çfarë mund të bëhet.

Të tjerë e hapin nga Italia, sepse familjari që po kthehej nga Shqipëria është ndaluar në aeroport ose në port dhe nuk shfaqet. Ata pyesin ku është, kush e ka marrë dhe çfarë mund të bëjnë nga larg. Disa prej tyre kanë ngarkuar vetë mallrat në çantën e udhëtarit, me mirëbesim, dhe tani ndihen fajtorë. Familja e udhëtarit ka nevojë për ndihmë të shpejtë, sepse mallrat dhe paratë që kalojnë kufirin janë të kufizuara në vlerë dhe në sasi, dhe çdo vonesë shton ankthin. Këtu shpjegohet çfarë ndodh zakonisht me të ndaluarin, cilat dokumente duhen dhe si të mos dëmtohet pozita e tij me bisedat e panevojshme në telefon.

Çfarë ndryshon në jetën e përditshme pas kontrollit doganor

Pasoja e menjëhershme është malli i sekuestruar. Çfarë keni blerë me kursime, ose çfarë ju kishte dhënë familja për ta dërguar, mbetet nën sekuestro, dhe kthimi i tij kërkon procedurë të veçantë. Në shumë raste malli nuk kthehet, dhe vlera e tij humbet bashkë me shpresën për ta shitur ose për ta dhuruar.

Pasoja tjetër prek udhëtimet. Personi i regjistruar për kontrabandë mund të kontrollohet më rreptësisht në çdo kalim të ardhshëm, dhe familja që mbështetej te udhëtimet e rregullta drejt Shqipërisë ndihet e kufizuar. Për shoferët e autobusëve dhe të mjeteve të transportit, procedimi mund të prekë edhe lejen e punës.

Pasoja më e rëndë është ajo mbi qëndrimin. Vendimi penal, edhe i vogël, mund të lexohet nga administrata kur rinovohet titulli, dhe sanksioni administrativ pa fund mund të krijojë borxh që shtohet. Prandaj çështja nuk duhet lënë të pa ndjekur, edhe kur duket e vogël. Duhet kuptuar që në fillim nëse është administrative apo penale, dhe çfarë afatesh ecin nga ora e ndalimit.

Familja që mbështetet te dërgesat e udhëtarit për mallra, ilaçe ose të holla për prindërit në Shqipëri ndihet e prerë. Prindërit e moshuar nuk e dinë pse po vonon dërgesa, dhe shpesh dëgjojnë lajmin nga të tjerët. Për punonjësit që udhëtojnë rregullisht për punë, ndalimi doganor mund të nënkuptojë humbjen e punës, sepse punëdhënësi nuk dëshiron punonjës që ndalohet në kufi. Prandaj çështja nuk është thjesht e mallit; është çështje e lëvizjes së lirë, e punës dhe e marrëdhënies me familjen.

Çfarë nuk duhet bërë, dhe pse

Në dogana gabimet vijnë nga frika dhe nga dëshira për ta mbyllur shpejt. Këto janë sjelljet që dëmtojnë, me arsyet e tyre praktike.

• Mos nënshkruani procesverbal pa e lexuar të përkthyer; ajo që nënshkruhet në sportel bëhet provë dhe ndryshohet vetëm me vështirësi.
• Mos u përpiqni të fshehni mallin ose paratë pasi jeni ndaluar; fshehja e mëvonshme shton akuzë të re dhe e prish besueshmërinë tuaj.
• Mos deklaroni sasi ose destinim që nuk janë të vërtetë, as për ta "zbutur" situatën; çdo deklaratë e rreme mbetet në dosje.
• Mos pranoni të paguani shuma të kërkuara nga persona që nuk janë të identifikuar; kërkoni urdhrin me shkrim.
• Mos fshini mesazhe, faturë ose dëshmi blerjeje nga telefoni; provojnë origjinën dhe destinimin e mallit.
• Mos flisni me të tjerë udhëtarë për çfarë ndodhi; kjo mund të ndikojë dëshmitë dhe mund të krijojë keqkuptime.
• Mos e lini pa përgjigje njoftimin që vjen me postë pas kontrollit; afatet ecin edhe pa dijen tuaj.
• Mos tregoni se mallin ose paratë e kishit për të tjerë pa e ditur ç'efekt ka; fjalët për qëllimin e mallit mund ta kalojnë çështjen nga përdorimi personal në tregtar.
• Mos u mbështetni te fjalët e shokut të udhëtimit se kështu bëhet gjithmonë; praktikat e dëgjuara nuk janë rregull, dhe çdo rast ka dokumentin e vet.
• Mos lini mallin ose paratë te dikush tjetër në momentin e kontrollit për ta shpëtuar; ky veprim shton persona në dosje dhe krijon akuza të reja.
• Mos kërkoni të bisedoni me doganierin jashtë zyrës; çdo marrëveshje e fshehtë ose ofertë për pagesë është shkelje më e rëndë se ajo që po kundërshtoni.

Çfarë të keni në dorë menjëherë pas kontrollit

Procedimi doganor ndërtohet mbi dokumente dhe faktura. Sa më shumë të ruhen, aq më e qartë del origjina dhe destinimi i mallit.

• Procesverbali i sekuestrimit ose i kontrollit, në kopje, me datën, orën, vendin dhe emrat e personave të pranishëm.
• Faturat, çertifikatat e blerjes dhe çdo dëshmi pagese për mallin ose për paratë që ju janë sekuestruar.
• Dokumentet e udhëtimit: bileta, rezervime, prova e rrugës dhe e kohëzgjatjes së qëndrimit jashtë vendit.
• Mesazhet ose dëshmitë që tregojnë destinimin e mallit: për përdorim personal, për familjen apo për rishitje.
• Për paratë: prova e burimit, si fletët e pagës, shitja e shtëpisë ose kursimet, dhe prova e qëllimit të udhëtimit.
• Dokumenti i identitetit dhe titulli i qëndrimit, së bashku me çdo dokument që provon vendbanimin në Itali.
• Çdo shkresë tjetër e dorëzuar nga dogana, përfshirë lajmërimet e afateve për kundërshtim.
• Të holla ose letra me vlerë që janë shoqëruar me vërtetim banke ose marrjeje, sepse tregojnë burimin dhe qëllimin e tyre.
• Fotografi të çantave dhe të përmbajtjes, nëse janë bërë nga ju përpara udhëtimit, që tregojnë çfarë bartej dhe në çfarë sasie.
• Faturat e blerjes së mallrave dhe të biletave të udhëtimit, të renditura sipas datës dhe vendit.
• Emrat dhe numrat e personave që mund të vërtetojnë se mallrat ose paratë ishin për përdorim personal ose familjar.
• Çdo korrespondencë me doganën ose me zyrën që ka dhënë procesverbalin, përfshirë njoftimet e afateve për kundërshtim.

Shqipëria jashtë bashkimit doganor: çfarë ndryshon në kufi

Shqipëria nuk bën pjesë në bashkimin doganor evropian, kështu që çdo mall që kalon kufirin është import ose eksport me detyrim deklarimi, dhe kontrolli mund të kryhet pa dyshim paraprak. Kjo vlen për udhëtarët që kalojnë me anije, me avion ose me autobus, dhe për ata që kalojnë me mjet personal përmes vendeve të tjera. Ajo që në udhëtimin brenda Evropës duket e zakonshme, këtu mund të bëhet çështje doganore.

Dokumentet e lëshuara në Shqipëri, si faturat, deklaratat e burimit të parave ose vërtetimet e pronës, kërkojnë përkthim të zyrtarizuar dhe formën e legalizimit për t'u pranuar në Itali. Posta mes Italisë dhe Shqipërisë është e ngadaltë; origjinalet dërgohen me kurier me gjurmim, ndërsa kopjet skanohen për fillimin e punës. Nuk ka diferencë ore, kështu thirrjet me familjen në Shqipëri bëhen pa vështirësi.

Në kufi gjuha e akteve është italishtja, dhe i ndaluari ka të drejtë përkthyesi në çdo akt të rëndësishëm; kërkojeni haptas. Konsullata ose ambasada shqiptare mund të ndihmojë me dokumente dhe me kontaktin me familjen, por nuk ndërhyn në procedimin italian. Nëse çështja ka elemente që prekin edhe organet doganore shqiptare, mbrojtësi italian koordinohet me kolegë atje, dhe ju nuk duhet të bëni kontakte të pavarura me zyrat.

Nëse udhëtimi është bërë me autobus ose me mjet transporti kolektiv, shoferi ose organizatori mund të jetë gjithashtu përgjegjës për deklarimin e mallrave të udhëtarëve. Kjo krijon situata ku udhëtari nuk ka mundësi të provojë se mallrat ishin të tij, ndaj fotografitë dhe vërtetimet e bëra përpara udhëtimit bëhen të rëndësishme.

Si e merr studio këtë lëndë

Studioja pranon thirrjen e udhëtarit ose të familjes në çdo orë, në shqip ose në italisht. Dëgjojmë çfarë ka ndodhur në dogana, çfarë shkresash janë dorëzuar dhe çfarë malli ose parash janë sekuestruar. Kërkojmë foto të procesverbalit dhe të dokumenteve me mesazh ose postë elektronike, dhe nuk kërkojmë që të vendosni asgjë në atë bisedë.

Pas leximit të akteve, mbrojtësi ju shpjegon në fjalë të thjeshta nëse çështja është administrative apo penale, çfarë afatesh ecin dhe çfarë rrugësh kundërshtimi ekzistojnë. Ngarkesa dokumentohet me shkrim, ku përcaktohet çfarë përfshihet.

Studio ka zyra në Romë, Milano dhe Napoli, dhe ndjek zyrat doganore dhe gjykatat sipas vendit ku ka ndodhur kontrolli. Kur çështja prek Shqipërinë, koordinohemi me kolegë atje për dokumentet. Pas çdo hapi ju njoftoheni menjëherë, me fjalë të thjeshta, dhe jo vetëm kur vjen vendimi.

Studioja i trajton çështjet doganore sipas natyrës së tyre: pjesa administrative lidhet me sanksionin dhe me mallin e sekuestruar, pjesa penale me veprën e mundshme. Ndarja është e rëndësishme sepse secila ka afatet e veta dhe rrugët e veta.

Nëse udhëtari është ende në kufi ose në vend tjetër, bisedën e mbajmë me telefon ose me video, dhe mbrojtësi koordinohet me kolegët në Shqipëri kur duhet të merret dokument ose të bëhet kontakt me zyrat atje. Familja merr listë të qartë të gjërave që duhen dërguar dhe të atyre që nuk duhen. Nuk premtojmë kohë përgjigjeje nga dogana, sepse nuk varet prej nesh, por ju njoftojmë menjëherë çdo herë që vjen shkresë e re.

Pyetjet që udhëtari rrallë i bën

Në çështjet doganore shifra e saktë dhe mënyra e deklarimit vendosin. Këto pyetje e kalojnë bisedën nga paniku te praktika.

• A është çështja ime administrative apo penale, dhe nga cili moment ndryshon natyra e saj?
• Cilat pragje zbatohen për mallin ose për paratë e mia dhe si provohet se isha brenda tyre?
• Çfarë ndodh me mallin e sekuestruar dhe a kthehet ndonjëherë?
• A mund të kundërshtoj sekuestrimin dhe brenda çfarë afati?
• Si ndikon ky procedim te udhëtimet e mia të ardhshme dhe te titulli i qëndrimit?
• Nëse mallin e kisha për të afërmit, si e provoj që nuk ishte për rishitje?
• A duhet të paguaj shumën e kërkuar dhe çfarë pasojash ka pagesa?
• Çfarë dokumentesh nga Shqipëria na duhen dhe me çfarë forme legalizimi?
• Si dallohen në praktikë mallrat për përdorim personal nga ato për rishitje, kur kam më shumë sasi se zakonisht?
• Nëse mallrat janë blerë në Shqipëri, çfarë dokumentesh më duhen për t'i provuar dhe si legalizohen?
• A mund të më ndalojnë përsëri në çdo udhëtim të ardhshëm dhe si shmanget kjo?
• Nëse paratë ishin kursimet e mia, si provohet burimi i tyre pa i shkaktuar probleme familjes?
• A ndikon sekuestrimi te mjeti me të cilin udhëtova, nëse ishte i imi?
• Çfarë ndodh me mallin e sekuestruar nëse nuk e kundërshtoj?
• A kam të drejtë të marr kopje të procesverbalit dhe të përkthehet për mua?

Fjalët që do të hasni në shkresat e doganës

Dokumentet doganore përdorin terma teknikë. Këto janë më të përsëriturat, të shpjeguara në fjalë të thjeshta.

Deklarim doganor është njoftimi me të cilin udhëtari tregon çfarë mallrash ose parash po kalon kufirin; mosdeklarimi është baza e shumë procedimeve. Pragje janë kufijtë e sasisë që ndajnë sanksionin administrativ nga vepra penale; ndryshojnë sipas destinacionit dhe mënyrës së transportit. Akcizë është tatimi mbi mallra si duhani, që paguhet kur kalohet sasia e lejuar.

Sekuestrim është marrja e mallit ose e parave nga autoriteti, si provë ose si masë, e cila kërkon vendim të veçantë për kthim. Procesverbal është akti që shkruan inspektori për çfarë ka gjetur, dhe që ju kërkohet ta nënshkruani. Kontrabandë është kalimi i mallit pa e deklaruar dhe pa paguar detyrimet, kur kalohet kufiri i veprës penale.

Nëse shkresa përmban fjalë që nuk i kuptoni, mos i nënshkruani; pyesni mbrojtësin.

Kur lexoni procesverbalin, shikoni gjithmonë përshkrimin e mallit, sasinë e shënuar dhe vendin e kontrollit. Këto hollësi përcaktojnë nëse çështja është e vogël apo e rëndë. Nëse sasia është shënuar pa peshuar ose pa numëruar, kërkoni që të vërehet. Nëse malli është përshkruar me fjalë të përgjithshme, kërkoni saktësim. Edhe emri i shërbimit që ka bërë kontrollin duhet të shkruhet, sepse mbrojtësi do ta përdorë për të kërkuar aktet. Mos e zëvendësoni leximin e procesverbalit me atë që ju kanë thënë gojarisht; vlen vetëm ajo që është shkruar, dhe vetëm ajo mund të kundërshtohet.