I arrestuar në Goricë: një qytet i ndarë nga një kufi

Kush e hap këtë faqe nga Gorica ose nga ana tjetër e kufirit

Situata më e zakonshme është e atij që jeton në anën sllovene dhe punon në atë italiane, ose anasjelltas. Shkon çdo ditë nga shtëpia te kantieri, fabrika ose lokali matanë rrugës, dhe kalimin e bën pa e vënë re. Mbrëmjen ndalohet në kontroll, ose arrestohet pas përplasjes në lokal, dhe papritur kupton se vija që nuk shihej ka rëndësi për gjithçka: gjykata, avokati, afatet, dokumentet.

Situata tjetër është e familjarit që merr telefonatë nga numër slloven. Nuk e di në cilin shtet ka ndodhur ngjarja, nuk e di nëse personi mbahet në Itali apo matanë vijës, dhe nuk e di cilës policie t'i telefonojë. Në qytet ku rrugët kalojnë nga shteti në shtetin tjetër, kjo pyetje është krejt e arsyeshme dhe ia vlen ta bëni që në çastin e telefonatës.

Ka edhe udhëtarë që kalojnë përmes Goricës për të shkuar diku tjetër: shqiptarë që udhëtojnë mes Italisë dhe Ballkanit, shoferë transporti, njerëz që kthehen nga puna në Evropën Qendrore. Ata ndalen në kontrollet e përkohshme, kur shtetet i rivendosin ato në kufijtë e brendshëm, dhe e gjejnë veten me procesverbal italian pa e pasur planifikuar.

Gjithë këta lexues kanë nevojë të kuptojnë shpejt këto: cili shtet ka juridiksion mbi faktin dhe çfarë mund të bëhet sot. Për këtë arsye kjo faqe ndryshon nga faqet e tjera të qyteteve: nuk bëhet fjalë vetëm për gjykatën e qytetit, por për sisteme penale që qëndrojnë përballë ndërmjet tyre, secili me gjuhën, afatet dhe mbrojtësit e vet.

Familja që lexon nga Shqipëria ka edhe pyetjen e distancës: ku duhet të shkojë, cilit kufi t'i afrohet dhe me çfarë dokumenti. Përgjigjja varet nga ana ku mbahet personi, dhe mbrojtësi duhet ta thotë këtë para udhëtimit.

Zgjedhjet e ditës së ndalimit në qytet me sisteme të ndara

Pas ndalimit në Gorica familja dhe personi kanë disa bivioje, të gjitha të lidhura me pyetjen se cili shtet është i interesuar për faktin.

Të kërkoni mbrojtës italian, slloven ose të gjithë. Nëse fakti ka ndodhur në anën italiane, mbrojtësi italian është i nevojshëm. Nëse ka ndodhur matanë vijës, kompetenca është e Sllovenisë dhe mbrojtësi duhet të jetë i regjistruar atje. Çmimi i gabimit: kohë e humbur dhe akte të dërguara te zyra e gabuar. Herë-herë faktet prekin të gjitha anët dhe mbrojtësit duhet të punojnë bashkë.

Të pranoni transferimin e shpejtë ose ta kundërshtoni. Nëse autoritetet flasin për dorëzim nga shteti në shtetin tjetër, ka rëndësi të dihet kush e kërkon dhe për çfarë. Pranimi pa lexuar aktin mund ta heqë mundësinë e kundërshtimit; kundërshtimi kërkon kohë dhe mbrojtje të ndërtuar.

Të flisni për kalimin e kufirit ose jo. Çmimi i të folurit: pyetjet për rrugën, për arsyen e udhëtimit dhe për atë që ishte në makinë futen në procesverbal. Përfitimi i heshtjes ose i përgjigjes së kufizuar është që nuk krijohen kundërthënie më vonë.

Të kërkoni ndihmën e përfaqësisë shqiptare. Njoftimi kërkohet shprehimisht, dhe duhet pyetur cila zyrë mbulon territorin, sepse në Gorica nuk ka përfaqësi të tillë.

Kurrfarë zgjedhjeje nuk merret vetëm. Mbrojtësi duhet të ketë lexuar procesverbalin para se të vendoset cili shtet është i përfshirë dhe cila rrugë ndiqet, dhe familja duhet të dijë çfarë humbet me secilën.

Çfarë mblidhet kur fakti ka ndodhur afër vijës

Në Gorica, dokumentet që provojnë ku ka ndodhur fakti dhe ku jeton personi janë më të rëndësishme se kudo tjetër. Mblidhni:

• Procesverbalin e ndalimit, me vendin e saktë: rrugë, kalim, numër shtëpie. Në qytet ku numrat çift janë në shtetin e vet dhe ata tek në tjetrin, çdo hollësi vlen.
• Foto të vendit dhe të vijës, nëse bëhet fjalë për ngjarje pranë kufirit, që të tregohet nga cila anë ndodhi.
• Dokumentet e banimit: kontratë qiraje, faturë, regjistrim në secilën anë, nëse ekziston.
• Dokumentet e punës: kontratë, shkresë nga punëdhënësi, orare. Tregojnë pse personi kalonte çdo ditë.
• Dokumentet e identitetit dhe të qëndrimit, me vërtetimin e rinovimit kur leja është në proces.
• Emrat e dëshmitarëve, me kontakt, dhe gjuhën që flasin: italisht, sllovenisht ose shqip.
• Mesazhet dhe telefonatat e ditës, të ruajtura pa i modifikuar. Mund të tregojnë ku ishit dhe kur.

Mbani çdo dokument në gjuhët e shteteve të përfshirë kur është e mundur, ose kërkoni përkthimin nga fillimi. Dosja që kalon nga sistemi në sistem humbet kohë në përkthime, dhe përkthimi i hershëm kushton më pak se ai i kërkuar me ngut. Ruajini kopjet edhe në email, në vend që t'i mbani vetëm në letër, sepse dokumentet ndahen lehtë mes anëve të rrugës.

Nëse bëhet fjalë për ngjarje në lokal ose në rrugë, mbani mend edhe emrin e vendit dhe orën: kamerat e sigurisë ruhen për kohë të kufizuar, dhe mbrojtësi duhet të kërkojë regjistrimet para se të fshihen.

Çfarë ndryshon në jetën e përditshme kur kufiri është në fund të rrugës

Jeta e përditshme në Gorica është ndërtuar mbi lëvizjen e lirë. Njerëzit blejnë në anën italiane, punojnë në atë sllovene, shkojnë te mjeku ose te dentisti matanë vijës. Kur ndodh arrestimi, kjo lëvizje ndalet ose bëhet e rrezikshme: personi nuk e di nëse lejohet ta kalojë përsëri kufirin, nëse ka ndalim lëvizjeje ose nëse kalimi mund të shkaktojë njoftim te autoritetet e shtetit tjetër.

Puna ndikohet shpejt. Punonjësit që kalojnë çdo ditë ndodhen me kontratë në shtetin e vet dhe me procedim në shtetin tjetër; punëdhënësi, kur mëson, mund ta ndërpresë marrëdhënien, dhe në sektorët ku besimi dhe lëvizshmëria janë kusht, nuk pret përfundimin e procedimit. Leja e qëndrimit, kur lidhet me punën, rrezikohet.

Familja që jeton në qytet vendos shpesh për çështje praktike mes shteteve: shkolla e fëmijëve, kujdesi shëndetësor, faturat, dhe nuk është e qartë cili shtet e zgjidh çfarë. Ajo që shpjegon gjykata italiane nuk duhet pritur se vlen për sistemin slloven, as e kundërta.

Në kontrollet e përkohshme kufitare, që rivendosen sipas vendimit të shtetit, kalimi i kufirit pa dokument të vlefshëm mund të sjellë masa shtesë. Prandaj dokumentet e identitetit dhe të qëndrimit duhen mbajtur gjithnjë me vete, edhe për udhëtim të shkurtër në anën tjetër të rrugës.

Edhe shërbimet e përditshme ndikohen: kartela e transportit, siguracioni i makinës, kontratat e telefonit janë shpesh të lidhura me shtetin e vet. Kur personi mungon, askush tjetër nuk mund t'i riaktivizojë pa dokumentet e tij, dhe familja duhet të përgatisë autorizime me shkrim që në fillim.

Pyetjet që duhen bërë kur çështja prek shtete të ndryshme

Kur qyteti është ndarë nga vija, pyetjet e mira janë ato që ndajnë shtetet. Pyetni mbrojtësin:

• Në cilin shtet ka ndodhur fakti sipas aktit, dhe a mund të vërtetohet kjo me hartë ose me adresë?
• A ka autoritete të shteteve të ndryshme që interesohen për këtë ngjarje, apo vetëm italiane?
• Nëse ka procedim në shtetin tjetër, a duhet të ketë mbrojtës atje dhe kush e koordinon?
• Çfarë gjuhe do të përdoret në seancë dhe a kam të drejtë për interpret në atë gjuhë?
• A ka kufizime për kalimin e vijës ndërkohë që çështja është e hapur?
• Çfarë efekti ka procedimi italian mbi punën time në anën tjetër dhe anasjelltas?
• Nëse kontrollet e përkohshme janë rivendosur, çfarë dokumentesh duhet të kem me vete?
• Kush njofton përfaqësinë shqiptare dhe cila zyrë është kompetente?

Përgjigjja e mirë përmend të gjitha sistemet e përfshira dhe tregon ku fillon secila detyrë. Nëse mbrojtësi flet vetëm për shtetin italian, pyesni çfarë ndodh me tjetrin; dosja që shpërfill anën tjetër e lë personin të pambrojtur pikërisht aty ku kalon çdo ditë. Kërkoni që pikat e kësaj liste të përgjigjen me shkrim, sepse në çështjet ndërkufitare gojëdhëna nuk mjafton: afatet, gjuhët dhe zyrat ndryshojnë, dhe vetëm letra e hedh dritën mes tyre.

Mbani këtë listë me vete në çdo takim. Pyetja për gjuhën e seancës duhet bërë herët, sepse interpreti për shqip nuk gjendet gjithmonë në çast, dhe kërkesa e vonuar mund ta shtyjë seancën.

Gabimet që bëhen kur nuk dihet se ku fillon juridiksioni

Në qytet me sisteme të ndara, gabimet kanë formë të veçantë. Shmangini:

• Mos supozoni se kalimi i lirë do të thotë ligj i përbashkët. Fakti i kryer matanë vijës bie nën ligjin e shtetit tjetër.
• Mos kaloni vijën për të "ikur nga problemi". Mund të duket arratisje dhe të sjellë masë më të rëndë.
• Mos firmosni procesverbale në gjuhën që nuk e kuptoni, as në italisht, as në sllovenisht.
• Mos u mbështetni vetëm te mbrojtësi i shtetit tuaj kur çështja prek shtetet e tjera. Informoni secilin për ekzistencën e tjetrit.
• Mos fshini bisedat dhe vendndodhjet nga telefoni. Mund të tregojnë ku ishit, dhe fshirja duket e dyshimtë.
• Mos postoni në rrjete për ngjarjen, sidomos në gjuhët që lexohen nga të gjitha anët e vijës.
• Mos prisni që autoritetet të bashkërendohen vetë. Ato kanë procedura të ndara dhe shpesh secila nuk e di çfarë ka bërë tjetra.

Kur çështja ka rënë mes sistemeve, personi që e mban dosjen në dorë është mbrojtësi që koordinon, dhe vetëm kur ai ka të gjithë informacionin mund të parandalojë përsëritjet ose kundërthëniet. Kërkojini të tregojë çdo hap që bën te autoriteti tjetër dhe çdo përgjigje që merr, dhe mbajini këto shënime të vendosura me datë, që të mos varet gjithçka nga kujtesa e askujt.

Gabimi më i përhapur në qytetet kufitare është ta marrësh vijën si pamje, jo si ligj. Ajo që lejohet në anën italiane mund të ndalohet në atë sllovene, dhe ajo që thuhet në italisht mund të përkthehet ndryshe në sllovenisht.

Kur kufiri është vijë e ndërtuar mbi rrugë

Gorica dhe Nova Gorica formojnë praktikisht qendër të vetme, por mbeten shtete të ndara. Kjo ka pasoja të përditshme për dosjen: përkthimet shkojnë në të gjitha drejtimet, posta kalon nga zyra në zyrë, dhe afatet nuk ecin po aq shpejt në secilën anë. Familja që mban kontakt me disa mbrojtës ka nevojë për personin që mban kalendarin e përbashkët.

Gjuha ndryshon me kalimin e rrugës. Në Gorica zyrat flasin italisht dhe, sipas statusit të minoritetit, mund të përdorin edhe sllovenishten; matanë vijës flitet sllovenisht, herë-herë me anglishte si gjuhë ndihmëse. Shqipfolësi ka të drejtë interpreti në të gjitha anët, por duhet kërkuar shprehimisht dhe me kohë, sepse interpreti nuk gjendet gjithmonë menjëherë.

Dokumentet e vendit të origjinës, nga Shqipëria, kalojnë përmes më shumë hapash: përkthim, legalizim, dërgim te mbrojtësi i duhur. Nëse dokumenti duhet në disa shtete, kërkoni përkthim për secilin, ose zgjidhni përkthyes që njihet kudo. Përfaqësia shqiptare nuk është në qytet; kompetenca ndodhet gjetkë, dhe familja duhet të pyesë cila zyrë e mbulon territorin.

Udhëtimi i familjarit është i drejtpërdrejtë nga qytetet e afërta të Italisë, por mbërritja në qytet nuk do të thotë mbërritje te personi i mbajtur: vizitat kërkojnë leje të autoritetit që ka juridiksion, dhe ai autoritet mund të jetë matanë vijës. Mos nisni udhëtimin pa lajmëruar mbrojtësin. Gorica nuk ka aeroport të vet; familjarët që vijnë nga larg mbërrijnë zakonisht me tren ose me makinë nga qytetet e afërta.

Si e organizon studio punën për dosjen në Gorica

Fillimi është po ai si kudo: na shkruani ose na telefononi me emrin, vendin e ndalimit dhe fletët që keni. Dallimi në Gorica është pyetja kryesore që i bëjmë dosjes: ku ka ndodhur fakti, në cilën anë të vijës, dhe cili shtet është i interesuar. Pa këtë përgjigje nuk zgjidhet mbrojtësi i duhur.

Nëse çështja është italiane, ajo ndiqet nga ne, para gjykatës së Goricës, me ankim në Trieste. Nëse prek edhe Sllovenisë, bashkërendojmë me koleg të regjistruar atje dhe mbajmë dosjen e përbashkët në gjuhët e nevojshme, me përkthimet e rëndësishme. Familja nuk duhet të marrë vendime pa e ditur se cili mbrojtës është përgjegjës për çfarë.

Punojmë në shqip dhe në italisht, me selitë në Romë, Milano dhe Napoli. Takimi mund të organizohet afër jush ose me video, kur personi është i mbajtur. Kontakti është avvmassimoromano@gmail.com ose numri në faqe, dhe urgjencat merren pa vonesë.

Nuk premtojmë rezultat dhe nuk vlerësojmë paraprakisht përfundimin. Premtojmë ndarje të qartë të roleve, informim të rregullt në shqip dhe respektim të vendimeve të familjes. Kostot shpjegohen me shkrim para se të nisim, dhe nëse mbrojtja në shtetin tjetër kërkon pagesë të veçantë, kjo thuhet që në fillim.

Familja merr nga ne, pas çdo hapi, përmbledhje të shkurtër: çfarë u bë, çfarë pritet dhe çfarë mbetet pa u zgjidhur.

Fjalët që do të lexoni në aktet e qytetit kufitar

Aktet që mbërrijnë në Gorica përzien fjalorin penal me atë kufitar. Këto janë termat që do t'i hasni, të lidhur me temën e kësaj faqe:

• Juridiksion: cili shtet ka të drejtën të gjykojë faktin. Në Gorica kjo varet shpesh nga cila anë e vijës ka ndodhur ngjarja.
• Kontroll i brendshëm i përkohshëm: kontrolli që shtetet mund ta rivendosin për kohë në kufijtë e brendshëm, edhe pse kalimi është normalisht i lirë.
• Gjykata dhe ankimi: gjykata e qytetit vendos në fillim; ankimi shkon në Trieste, sipas aktit.
• Procesverbal: fleta ku regjistrohet ngjarja, vendi dhe deklaratat e personit. Duhet lexuar në gjuhën që e kuptoni.
• Interpret: personi që përkthen gojarisht gjatë pyetjes dhe seancës. Kërkohet shprehimisht.
• Minoritet gjuhësor: komuniteti që ka të drejtë ta përdorë gjuhën e vet në marrëdhëniet me administratën; në Gorica kjo vlen për sllovenishten.
• Njoftim konsullor: lajmërimi i përfaqësisë së shtetit të personit. Nuk bëhet vetvetiu.

Nëse hasni terma të tjerë, dërgoni fotografinë e faqes dhe do t'i përkthejmë me fjalë të thjeshta. Mos u frikësoni të pyesni: termi i keqkuptuar në fillim mund ta ndryshojë gjithë rrugën e mbrojtjes më vonë, ndërsa pyetja e bërë me kohë nuk kushton asgjë.

Në disa akte hasen edhe emra zyrash, të shkruara në italisht ose në sllovenisht. Mos i injoroni: emri i zyrës tregon se cili autoritet e ka hapur dosjen, dhe kjo e orienton mbrojtësin se te kush të shkojë me kërkesën.