I mituri i huaj pa prindër: mbrojtja që parashikon ligji

Kush e lexon këtë faqe kur një i mitur ka mbërritur pa prindër

Një djalë i ri mbërrin në një port ose në një stacion me një çantë dhe pa asnjë dokument. Ai nuk e di saktësisht sa vjeç është sipas dokumenteve, ose e di dhe nuk ka si ta provojë. Policia e shoqëron te një strukturë dhe dikush i flet në një gjuhë që ai e kupton pjesërisht. Në atë çast, nuk ka nevojë të dijë ligjin: ka nevojë të dijë se nuk është i vetëm dhe se ka të drejta që nuk varen nga dokumentet që mban me vete.

Një xhaxha ose një kushëri që jeton në Itali merr një telefonatë nga një shoqatë ose nga një komunitet: të miturin që ka mbërritur e kanë gjetur, dhe duan të dinë nëse është i familjes. Ai pyet nëse mund ta marrë në shtëpi, nëse duhet të bëhet kujdestar dhe çfarë dokumentesh i duhen. Përgjigjja nuk është e menjëhershme, sepse ka procedura për të mbrojtur të miturin edhe nga mirëbërësit e papërgatitur.

Një prind në Shqipëri ka marrë një mesazh nga fëmija i tij, që thotë se është në Itali dhe se është mirë. Ai nuk e di ku është, çfarë po ndodh dhe a mund t'i shkruajë ai komunitetit ose gjykatës. Është një prind që ka nevojë të dijë se mund të veprojë, dhe se ka mënyra të mbrojtura për të dhënë informacion pa e rrezikuar fëmijën.

Dhe ka mësues, edukatorë dhe punonjës socialë që lexojnë këtë faqe sepse takojnë një të mitur të tillë dhe duan të kuptojnë çfarë i takon. Edhe për ta mesazhi është i qartë: një i mitur pa prindër nuk dëbohet, ka të drejtë strehimi, kujdestari dhe titull qëndrimi, me përjashtimet e ngushta që ligji i parashikon.

Çfarë ndryshon në jetën e përditshme të një të mituri pa prindër

Jeta e përditshme e një të mituri pa prindër organizohet rreth një strukture që nuk e ka zgjedhur vetë. Ai strehohet në një komunitet ose në një shtëpi të përkohshme, ka një kujdestar që nuk e njeh dhe një grup njerëzish që ndryshojnë ditë pas dite. Shkolla është pjesa më e qëndrueshme: kurset e italishtes, regjistrimi në klasë dhe orari i përditshëm i japin një ritëm që e ndihmon të ndiejë se ka një vend. Ai nuk duhet ta shohë shkollën si detyrim, por si prova që po ndërton një jetë këtu.

Puna është një pyetje që shfaqet shpejt. Shumë të mitur shqiptarë duan të punojnë për të ndihmuar familjen, dhe ndonjëherë dikush u ofron punë të parregullt. Kjo është një rrugë e rrezikshme, sepse prek mbrojtjen e tij dhe mund të komplikojë titullin e qëndrimit. Praktikat formuese dhe kurset e profesionit janë rruga e mbrojtur dhe vlerësohen në momentin kur ai mbush moshën madhore.

Marrëdhënia me familjen në Shqipëri është një tjetër çështje e brishtë. Telefonatat e përditshme e ushqejnë lidhjen, por mund të sjellin edhe presion: kërkesa për para, pritshmëri të larta, frikë se do të dëbohet. Kujdestari dhe punonjësit e komunitetit mund ta ndihmojnë të miturin ta menaxhojë këtë presion. Për të gjitha këto, e rëndësishme është që i mituri të mos mbajë vetëm barrën dhe të ketë dikë me të cilin mund të flasë lirshëm.

Vendimet që merren në ditët kur dikush e gjen të miturin

Vendimi që nuk pret është ta njoftosh një autoritet ose një shoqatë, në vend që ta marrësh vetë të miturin në shtëpi. Dëshira për ta ndihmuar është e natyrshme, por një i mitur pa prindër që qëndron me një të rritur pa njoftuar askënd mund të lërë pas një boshllëk mbrojtjeje, edhe kur i rrituri ka qëllim të mirë. Njoftimi i autoritetit e vendos të miturin në sistemin e mbrojtjes dhe i hap derën kujdestarisë, strehimit dhe titullit të qëndrimit. Çmimi është se i rrituri humbet kontrollin e menjëhershëm, por i mituri fiton mbrojtje.

Një vendim tjetër është çfarë thuhet për moshën. Kur i mituri nuk ka dokumente dhe mosha është e pasigurt, ligji parashikon një procedurë me garanci, ku në rast dyshimi personi konsiderohet i mitur. Një deklaratë e rreme për moshën, në një drejtim ose në tjetrin, mund të ndikojë në gjithë mbrojtjen. Është më mirë të thuhet e vërteta dhe të kërkohet që procedura e përcaktimit të zhvillohet me të gjitha garancitë.

Një zgjedhje më vete është çfarë të bëhet kur i mituri duhet të largohet nga komuniteti ose kur dikush i propozon një alternativë. Largimi pa njoftuar kujdestarin mund ta lërë pa strehim dhe pa mbrojtje, dhe shpesh bëhet nga shtysa e një premtimi që nuk mbahet. Para se të bëhet një hap i tillë, i mituri dhe familja duhet të flasin me kujdestarin ose me një mbrojtës. Në fund, familja në Shqipëri duhet të vendosë nëse dhe si do të kontaktojë autoritetet, sepse informacioni që jepet mund të ndikojë në vendimet për të miturin.

Çfarë dokumentesh dhe të dhënash ndihmojnë një të mitur pa prindër

Pa dokumente, mosha, origjina dhe lidhjet familjare provohen me gjëra të vogla që duken të parëndësishme. Çdo e dhënë e mbledhur herët ndihmon kujdestarin dhe mbrojtësin.

• Çdo dokument identiteti të të miturit, edhe të skaduar ose të kopjuar: pasaportë, kartë identiteti, certifikatë lindjeje, ose fotografi të tyre të dërguara nga familja.
• Kopje të dokumenteve të prindërve ose të një të afërmi në Shqipëri, që mund të provojnë lidhjen me të miturin dhe të ndihmojnë gjetjen e familjes.
• Vërtetime shkollore nga Shqipëria, me klasat e kryera dhe notat, që tregojnë moshën e përafërt dhe rrugën arsimore.
• Emrin e kujdestarit të caktuar dhe të komunitetit ku strehohet i mituri, me adresën dhe kontaktet, për të ndjekur çdo njoftim.
• Një shënim të rrugës së udhëtimit të të miturit, si e ka bërë, me kë, ku ka kaluar, sepse mund të ketë rëndësi për mbrojtjen e tij.
• Çdo dokument shëndetësor ose vërtetim mjekësor të marrë në Itali ose në Shqipëri, sidomos nëse ka nevojë për kujdes të veçantë.
• Emrat dhe kontaktet e të afërmve në Itali që mund të kujdesen për të miturin, nëse ka, me të dhënat e tyre të qëndrimit.
• Çdo akt të marrë nga policia, nga shoqata ose nga zyra e të miturve, me datën e dorëzimit dhe me zarfin.

Edhe një fotografi e vjetër e një dokumenti mund të ndihmojë të provohet mosha.

Pyetje për mbrojtësin dhe për kujdestarin

Një i mitur pa prindër ka zakonisht pranë tij kujdestarin dhe mbrojtësin, dhe pyetjet duhen drejtuar atij që mund të përgjigjet. Mbani një fletë dhe shënoni përgjigjet.

• Kush është kujdestari i të miturit dhe si mund ta kontaktoj ose të marr informacion për të?
• Si përcaktohet mosha kur nuk ka dokumente, dhe a ka rrugë ankimi nëse vlerësimi duket i gabuar?
• Çfarë titulli qëndrimi i takon të miturit dhe sa kohë zgjat, dhe çfarë ndodh kur ai mbush moshën madhore?
• Çfarë duhet të ketë gati i mituri para moshës madhore për të mos humbur mbrojtjen që ka tani?
• Nëse ka një procedim, kush e përfaqëson të miturin dhe çfarë masash të veçanta ekzistojnë për të?
• Mund ta kontaktojë familja në Shqipëri të miturin, dhe si bëhet në mënyrë të sigurt?
• Çfarë ndodh nëse i mituri largohet nga komuniteti, dhe a rrezikon ta humbasë mbrojtjen?
• Çfarë duhet të bëjë një i afërm në Itali që dëshiron të kujdeset për të miturin?

Të miturit pa prindër dhe të afërmit që i ndihmojnë shpesh nuk dinë cilës pyetje t'i drejtohen. Mbani mend se kujdestari njeh jetën e përditshme të të miturit, ndërsa mbrojtësi njeh procedurat: pyetjet për strehimin, shkollën dhe shëndetin shkojnë te kujdestari, kurse pyetjet për afatet dhe gjykatën te mbrojtësi. Mos prisni që çdo pyetje të ketë përgjigje në një telefonatë: shënojini dhe kërkoni një takim kur mblidhen shumë.

Kur familja është në Shqipëri dhe i mituri në Itali

Për një të mitur shqiptar pa prindër në Itali, familja në Shqipëri është njëkohësisht burim mbështetjeje dhe pyetje e hapur. Prindi mund të ketë dokumentet e fëmijës, të dhënat e lindjes dhe vërtetimet shkollore, dhe këto ndihmojnë shumë, por duhet të kalojnë nëpër përkthim dhe vulë që vërteton origjinën para se të përdoren në Itali. Ato kërkojnë javë, prandaj është mirë të nisen sapo familja merr lajmin.

Shqipëria dhe Italia kanë të njëjtin orar, kështu që telefonatat midis të miturit dhe prindit nuk pengohen nga ora. Pengesa është ndonjëherë mungesa e një telefoni, e një rrjeti ose e një kohe të përshtatshme në strukturën ku strehohet i mituri. Kujdestari mund të ndihmojë për të organizuar kontakte të rregullta dhe të sigurta. Familja nuk duhet të kërkojë nga i mituri para, premtime ose sekrete, sepse kjo presion mund ta dëmtojë atë.

Përfaqësia diplomatike shqiptare mund të ndihmojë me dokumente identiteti dhe me gjetjen e familjes, por kontakti me të duhet bërë nëpërmjet kujdestarit ose mbrojtësit, jo nga i mituri vetë. Kur çështja prek ripërfshirjen e të miturit në familje, vendimet merren duke pasur parasysh interesin e tij, dhe ai dëgjohet në proces. Kjo kërkon bashkërendim mes autoriteteve italiane dhe shqiptare, që nuk lëviz me shpejtësinë e familjes. Prindi duhet të dijë se kontakti nuk do të thotë kthim i menjëhershëm, dhe se çdo vendim vlerësohet rast pas rasti.

Si e ndjek studioja një rast me një të mitur pa prindër

Studioja i trajton këto raste me kujdes të veçantë, sepse çdo fjalë peshon. Dërgoni në avvmassimoromano@gmail.com emrin e të miturit nëse e dini, vendin ku ndodhet, emrin e kujdestarit ose të komunitetit dhe fotografitë e akteve të marra, së bashku me një numër telefoni ku mund t'ju gjejmë. Shkruani "urgjent" në fillim të mesazhit nëse ka një afat ose një rrezik të menjëhershëm.

Në bisedën fillestare, studioja flet me kujdestarin, me prindin ose me të afërmin që ka marrë lajmin, jo me të miturin drejtpërdrejt, përveç kur kjo është e përshtatshme. Pyet për ngjarjen, për moshën, për familjen dhe për dokumentet, dhe tregon çfarë mund të bëhet sot. Biseda zhvillohet në shqip dhe në italisht, dhe termat e vështirë shpjegohen në gjuhën e të miturit.

Mandati dhe honorari bien dakord me shkrim përpara se të nisë puna. Studioja ka seli në Romë, Milano dhe Napoli, dhe kur i mituri ndodhet në një qytet tjetër, punon me kolegë korrespondentë që njohin strukturat dhe gjykatën për të miturit. Studioja nuk premton rezultate, por kujdeset që i mituri të ketë mbrojtjen që ligji i parashikon dhe që asnjë afat të mos humbasë, sidomos në prag të moshës madhore.

Nëse e dini vetëm emrin e komunitetit ose të qytetit ku ndodhet i mituri, dërgojeni: studioja e gjen kontaktin e duhur.

Çfarë nuk duhet bërë kur ka një të mitur pa prindër

Mirëdashja e njerëzve rreth një të mituri pa prindër prodhon ndonjëherë gabime që e lënë atë më pak të mbrojtur. Ato mund të shmangen kur dihen.

• Mos e merrni të miturin në shtëpi pa njoftuar autoritetin: mungesa e një kujdestarie të rregullt e lë atë pa mbrojtje dhe ju pa të drejta.
• Mos e nxisni të deklarojë një moshë të ndryshme nga e vërteta: një deklaratë e rreme mund të shkatërrojë mbrojtjen që i takon.
• Mos e nxisni të largohet nga komuniteti pa kujdestarin: largimi e lë pa strehim dhe e ekspozon ndaj personave që e shfrytëzojnë.
• Mos i ofroni punë të parregullt: ajo e komplikon titullin e qëndrimit dhe e hap rrugën e shfrytëzimit.
• Mos nënshkruani dokumente në emër të tij pa qenë kujdestar: akti nuk ka vlerë dhe mund t'ju japë përgjegjësi që nuk i keni.
• Mos i kërkoni të miturit të ndërmjetësojë me familjen për para ose për të premtuar diçka: ky presion e dëmton.
• Mos fshini mesazhet ose dokumentet e tij: mund të ndihmojnë të provohet mosha, origjina ose lidhja me familjen.

Njerëzit që duan të ndihmojnë një të mitur pa prindër bëjnë shpesh gabime me qëllim të mirë, dhe pasojat bien mbi të miturin. Rregulli është i thjeshtë: çdo vendim që e prek të miturin kalon nga kujdestari dhe nga mbrojtësi, jo nga vullneti i mirë i dikujt që nuk ka asnjë rol zyrtar.

Fjalët që do të gjeni në aktet për të miturit pa prindër

Aktet për këtë grup të miturish përdorin terma të veçantë; këta janë ata që lidhen me atë që u shpjegua më sipër.

• Minore straniero non accompagnato është i mituri i huaj pa prindër ose pa një të rritur përgjegjës në Itali.
• Divieto di espulsione është ndalimi i dëbimit: i mituri pa prindër nuk dëbohet, me përjashtimet e ngushta që ligji i parashikon.
• Tutore është kujdestari: personi që përfaqëson të miturin përpara autoriteteve dhe që merr vendime për të.
• Accertamento dell'età është përcaktimi i moshës: procedura me faza dhe garanci, kur nuk ka dokumente.
• Permesso di soggiorno është titulli i qëndrimit që i takon të miturit, dhe që kërkon kujdes kur mbush moshën madhore.
• Maggiore età është mosha madhore: momenti kur mbrojtja e të miturit mbaron dhe duhet të jetë përgatitur diçka tjetër.
• Comunità di accoglienza është komuniteti i pritjes: struktura ku strehohet i mituri dhe ku ndjek shkollën dhe kurset.
• Ricorso është ankimi kundër vlerësimit të moshës, i parashikuar nga ligji kur përcaktimi duket i gabuar.

Fjala "kujdestar" nuk tregon një mik ose një të afërm që kujdeset për të miturin; është një rol zyrtar që caktohet dhe që ka të drejta e detyrime. "Moshë madhore" nuk është thjesht një ditëlindje, por momenti kur mbrojtja e veçantë mbaron, dhe prandaj ia vlen të përgatitet para saj. "Përcaktim i moshës" nuk është akuzë se i mituri gënjen, por një procedurë me garanci. Pyesni gjithmonë kujdestarin çfarë do të thotë çdo term në rastin e të miturit.