Sa kushton vërtet një proces penal, përtej avokatit

Kush e hap këtë faqe me pyetjen për paranë

E hap shpesh familjari që ka dëgjuar nga avokati shumën e shpërblimit dhe pyet çfarë tjetër do të dalë. Ka kursime të kufizuara, ndoshta borxh për ta mbledhur, dhe nuk dëshiron të befasohet në mes të procesit. Kërkon listë zërash, që të planifikojë buxhetin e muajve që vijnë.

E hap i hetuari ose i akuzuari që ka marrë mbrojtës të caktuar dhe pyet nëse mund të paguajë vetë mbrojtës tjetër. Pyet çfarë mbulohet nga shteti dhe çfarë mbetet mbi supe, dhe nëse përkthyesi duhet paguar. Është njeri që nuk ka punë të rregullt dhe që llogarit çdo shpenzim.

E hap, më në fund, ai që ka dërguar të holla nga Shqipëria për të ndihmuar të afërmin dhe nuk e di nëse shuma mjafton. Nuk i ka parasysh udhëtimet, kopjet e akteve, ekspertizat. Këtu shpjegohet çfarë zërash shfaqen në proces penal, çfarë mbulohet nga shteti dhe çfarë duhet planifikuar që në fillim.

Të tjerë janë persona që kanë fituar të drejtën për mbrojtje me shpenzimet e shtetit, por që nuk e dinë se pjesa tjetër e procesit, si udhëtimet, kopjet dhe disa ekspertiza, mbetet përsëri në ngarkim të tyre ose të familjes. Ata pyesin nëse duhet të marrin hua, nëse mund të bëjnë këste dhe çfarë ndodh nëse nuk paguajnë në kohë. Nga përgjigja varet nëse çështja vazhdon pa pengesa apo ngec në vend. Prindërit në Shqipëri, që shpesh dërgojnë kursimet, kërkojnë të dinë sa kohë do të zgjasë barra dhe sa do të mbetet për jetën e përditshme. Kjo faqe u përgjigjet atyre që duan hartë të qartë, jo premtime.

Çfarë ndryshon në buxhetin e familjes gjatë procesit

Procesi penal nuk është shpenzim i vetëm, por seri shpenzimesh që shfaqen në kohë të ndryshme. Në fillim vjen shpërblimi i mbrojtësit; pastaj kopjet e akteve, transkriptimet e përgjimeve, konsulentët teknikë, përkthimet e dokumenteve dhe udhëtimet drejt distrikteve të largëta. Familja që llogarit vetëm shpërblimin gjen shpejt se ka nënvlerësuar koston reale.

Krahas shpenzimeve të drejtpërdrejta ka kosto të tërthorta. Ditët e punës së humbur për seancat dhe për takimet me mbrojtësin zvogëlojnë të ardhurat, dhe kur i hetuari është i arrestuar, familja humbet edhe kontributin e tij. Qiraja, borxhet dhe pagesat për fëmijët nuk ndalen. Dërgesat në Shqipëri për prindërit mund të reduktohen, dhe kjo prek persona që nuk kanë lidhje me çështjen.

Për shtetasin e huaj ka edhe kosto të veçanta: përkthime të zyrtarizuara, legalizime të dokumenteve shqiptare, kurierë, kopje të vërtetuara. Çdo dokument nga Shqipëria kalon nëpër disa zyra, dhe secila kërkon pagesë. Këto shpenzime nuk shihen në fillim, por shumëfishohen, prandaj bën mirë që mbrojtësi t'ju japë që në fillim hartë të zërave që pritet të shfaqen.

Ka edhe kosto që vijnë nga gabimet e vogla: dokument i përkthyer keq që duhet ripërkthyer, afati i humbur që kërkon veprim të ri, udhëtimi në ditën e gabuar. Çdo gabim i tillë shton faturë që mund të shmangej me planifikim më të mirë. Prandaj ka vlerë që familja të ketë person të vetëm që mban lidhjen me mbrojtësin dhe që ruan listën e shpenzimeve, në vend që të veprojnë disa persona pa koordinim.

Vendimet që ndikojnë koston: mbrojtës i besuar, ndihmë juridike, ekspertizë

Vendimi financiar që nuk pret është nëse do të mbani mbrojtësin e caktuar apo do të zgjidhni vetë. Mbrojtësi i caktuar nuk kushton në fillim për të akuzuarin, por mund të mos njohë jetën tuaj dhe mund të mos flasë gjuhën tuaj. Mbrojtësi i zgjedhur kërkon shpërblim, por mund të ndjekë çështjen me vëmendje dhe në shqip. Zgjedhja peshohet me familjen, jo vetëm me paranë.

Vendimi tjetër është nëse do të kërkoni mbrojtjen me shpenzimet e shtetit. Ky institut ekziston për ata që nuk kanë mjete të mjaftueshme, dhe kërkesa bëhet me dokumente të të ardhurave dhe të gjendjes familjare. Çmimi është se duhen mbledhur dokumente dhe se zgjedhja e mbrojtësit mund të jetë më e kufizuar. Përkthyesi, në çdo rast, paguhet nga shteti, pavarësisht nga të ardhurat.

Vendimi përmbyllës është ekspertiza teknike. Në çështje me përgjime, me llogari bankare ose me aksidente, ekspertiza mund të ndryshojë dosjen, por kushton. Mbrojtësi ju shpjegon nëse ia vlen, çfarë pyetje do t'i bëhet ekspertit dhe sa mund të rrisë shpenzimin. Mos pranoni asnjë kosto shtesë pa e kuptuar dhe pa e dokumentuar me shkrim.

Në çdo rast, kërkoni që çmimi të dokumentohet përpara se të angazhohet shpenzimi, sidomos për ekspertizat dhe për udhëtimet e largëta. Pyesni edhe nëse ka alternativë më të lirë që jep informacion të ngjashëm. Nëse mbrojtësi nuk jep çmim të qartë, kjo është arsye për të kërkuar saktësim, jo për të pranuar me besim të verbër.

Dokumentet që duhen për të planifikuar dhe për të kërkuar ndihmë

Planifikimi i kostos bazohet në dokumente të thjeshta që duhen mbledhur herët. Ato ndihmojnë edhe nëse kërkohet mbrojtje me shpenzimet e shtetit.

• Deklarata ose vërtetimi i të ardhurave të familjes, fletët e pagës dhe çdo dokument që tregon gjendjen financiare reale.
• Certifikata e përbërjes së familjes, që tregon kush jeton në shtëpi dhe kush varet nga të ardhurat.
• Marrëveshja me mbrojtësin me shkrim, me përshkrimin e asaj që përfshihet në shpërblim dhe çfarë shpenzimesh shtohen veçmas.
• Faturat dhe vërtetimet e çdo pagese të bërë: përkthime, kopje, legalizime, udhëtime; ruajini të gjitha, sepse disa mund të rimbursohen.
• Lista e dokumenteve që duhen nga Shqipëria, me çmimin e secilit dhe kohën e pritjes.
• Të dhënat e personave që kontribuojnë financiarisht, për të dokumentuar burimin e parave në rast kontrolli.
• Njoftimet e gjykatës, të cilat tregojnë datat dhe vendet ku duhet udhëtuar, për llogaritjen e shpenzimeve.
• Vërtetimi i çdo borxhi tjetër të familjes, sepse ndikon në vlerësimin e mjeteve për ndihmën juridike.
• Kontrata e qirasë dhe faturat e shërbimeve, që tregojnë peshën e shpenzimeve të pandryshueshme.
• Lista e dërgesave që familja i bën pjesëtarëve në Shqipëri, nëse ka të tilla, sepse shpjegojnë pse të ardhurat e dukshme nuk janë të gjitha të lira.
• Çdo njoftim i gjykatës për shpenzime procesi ose për pagesa të dhëna, me datën e marrjes, sepse ka afat.
• Deklarata e përkthyesit ose e zyrës së përkthimit për çmimin e punës, kur kërkohen përkthime të zyrtarizuara.

Pyetjet që duhen bërë për koston

Pyetjet për koston nuk janë të pasjellshme; janë pjesë e planifikimit. Këto janë ato që vlen t'i bëni mbrojtësit që në fillim.

• Çfarë përfshin saktësisht shpërblimi dhe çfarë zërash shtohen veçmas gjatë procesit?
• Si paguhet shpërblimi: në fillim, me këste apo sipas fazave të çështjes?
• A mund të kërkoj mbrojtje me shpenzimet e shtetit dhe çfarë dokumentesh duhen?
• Çfarë shpenzimesh të tjera pritet të dalin: kopje, ekspertiza, përkthime, udhëtime?
• Çfarë paguhet gjithmonë nga shteti dhe çfarë mbetet mbi mua?
• Kush paguan shpenzimet e procesit nëse çështja përfundon me vendim të caktuar?
• Si dokumentohen pagesat e bëra nga familjarët në Shqipëri?
• Çfarë ndodh me shpërblimin nëse ndërroj mbrojtës gjatë rrugës?
• A ka mundësi shpërblimi me këste dhe çfarë ndodh nëse këstet vonojnë?
• Çfarë shpenzimesh më rimbursohen, nëse ndodh, pas përfundimit të çështjes?
• A mund të kërkoj ekspertizë pa ta paguar vetë, dhe kush e vendos nëse është e nevojshme?
• Sa kushton zakonisht procesi që shkon në gjykatën e apelit krahasuar me gjykimin në qytet?
• A përfshihen udhëtimet e mbrojtësit për seancat jashtë qytetit në shpërblim apo shtohen veçmas?
• Çfarë dokumentesh duhet të ruaj për të provuar pagesat që kam bërë?
• Nëse nuk mund të paguaj më, çfarë ndodh me përfaqësimin tim dhe çfarë opsionesh kam?
• A ka kosto të fshehura që shfaqen vetëm në përfundim, si pagesat për kopje të vonshme të akteve?

Paratë mes Italisë dhe Shqipërisë: dërgesa, dokumente, kurse

Shumë familje paguajnë pjesë të shpenzimeve nga Shqipëria, përmes zyrave të transferimit, përmes llogarive bankare ose përmes njerëzve të besuar. Ky kalim ka rregullat e veta: transferimet duhen dokumentuar, sepse banka ose autoriteti mund të pyesë për burimin e parave. Dërgesa e pashpjeguar mund të krijojë pyetje që nuk kanë lidhje me çështjen, por që e ngatërrojnë atë.

Dokumentet e lëshuara në Shqipëri, si certifikatat e gjendjes civile, vërtetimet e të ardhurave ose të pronës, kërkojnë përkthim të zyrtarizuar dhe formën e legalizimit për t'u pranuar në Itali. Secila hallkë ka çmimin dhe kohën e vet. Posta mes Italisë dhe Shqipërisë është e ngadaltë; origjinalet dërgohen me kurier me gjurmim, ndërsa kopjet skanohen për fillimin e punës. Nuk ka diferencë ore, kështu thirrjet me familjen bëhen gjatë ditës.

Kursi i këmbimit dhe komisionet e transferimit shtojnë koston, dhe familjet shpesh nuk i llogarisin. Kërkoni që mbrojtësi t'ju japë shumat në euro dhe të shënojë kur duhen paguar. Konsullata ose ambasada shqiptare nuk paguan shpenzime procesi, por mund të ndihmojë me vërtetime. Për akte në italisht, përkthyesi i caktuar nga shteti është i drejta juaj, jo shpenzim i familjes.

Kur dërgesa e parave vjen nga Shqipëria, ruani gjithmonë vërtetimin e transferimit, emrin e dërguesit dhe qëllimin e shkruar. Nëse banka ose autoriteti pyet më vonë, kjo dëshmi tregon se paratë janë të ligjshme dhe se shërbejnë për mbrojtjen. Pa të, pagesat e vogla të pashpjeguara mund të ngjallin dyshime që s'kanë lidhje me çështjen, por që e ngadalësojnë atë.

Si e merr studio ngarkesën dhe si flet për koston

Studioja flet për koston që në bisedën fillestare, në shqip ose në italisht. Pasi dëgjojmë çfarë keni marrë, ju themi çfarë përfshin ngarkesa dhe çfarë zërash mund të shtohen veçmas. Marrëveshja bëhet me shkrim, me përshkrimin e asaj që është e përfshirë, në mënyrë që të mos ketë befasi më pas.

Nuk kërkojmë që të vendosni asgjë në bisedën fillestare. Kërkojmë foto të akteve me mesazh ose postë elektronike, dhe mbrojtësi ju shpjegon në fjalë të thjeshta cilat shpenzime janë të detyrueshme, cilat janë opsionale dhe çfarë mund të kërkohet me shpenzimet e shtetit. Ju vendosni; ne e zbatojmë.

Studio ka zyra në Romë, Milano dhe Napoli, dhe ndjek seancat sipas vendit ku zhvillohet çështja, gjë që ndikon në udhëtimet dhe në koston e familjes. Kur dokumentet janë në Shqipëri, koordinohemi me kolegë atje. Pas çdo hapi ju njoftoheni menjëherë me atë që ka ndodhur dhe me shpenzimet që pritet të vijnë.

Biseda për koston nuk është e veçantë nga ajo për çështjen: i përket po atij takimi. Në atë bisedë mbrojtësi tregon sa pritet të kërkojë çdo fazë dhe cilat shpenzime të tjera mund të dalin, dhe ju shpjegojmë nëse ka rrugë me shpenzimet e shtetit. Nuk ju kërkojmë të vendosni menjëherë; ju japim kohë për të folur me familjen.

Gjatë procesit, çdo shpenzim shtesë njoftohet përpara se të angazhohet: ekspertiza, përkthim i posaçëm, udhëtim jashtë qytetit. Faturat jepen me shkrim dhe ruhen në dosjen tuaj. Nëse gjendja financiare ndryshon, e themi hapur dhe kërkojmë zgjidhje së bashku, pa ndërprerë mbrojtjen në mënyrë të papritur.

Çfarë nuk duhet bërë kur mblidhni paratë

Në momente vështirësie, familjet marrin vendime financiare që e rëndojnë më shumë gjendjen. Këto janë gabimet më të shpeshta, me arsyen e secilit.

• Mos huazoni të holla nga persona që kërkojnë kamatë të lartë; borxhi i ri mund të krijojë çështje më të rënda se ajo që po mbroni.
• Mos paguani askënd që premton ta "zgjidhë" çështjen me njerëz të ndikuar; asnjë rrugë e tillë nuk ekziston dhe shpesh janë mashtrime.
• Mos paguani pa marrë faturë ose vërtetim; pagesa pa dokument nuk provohet më vonë.
• Mos lini zërat e veçantë pa kuptuar; kërkoni gjithmonë listën e shpenzimeve që pritet të dalin dhe çmimin e secilit.
• Mos fshini të dhëna financiare nga dokumentet kur kërkoni mbrojtje me shpenzimet e shtetit; deklarimi i pasaktë ka pasoja të veçanta.
• Mos e anashkaloni shkresën e gjykatës për shpenzime; ajo mund të ketë afate pagese dhe mospërmbushja shton kosto.
• Mos dërgoni të holla në dorë me persona të panjohur; përdorni mënyra të gjurmueshme që dokumentohen.
• Mos pranoni pagesë me dorë pa faturë nga persona që nuk janë të identifikuar; mund të përfshijnë mashtrim ose të krijojnë probleme tatimore për ju.
• Mos e fshehni gjendjen reale financiare nga mbrojtësi; planifikimi i saktë nuk mund të bëhet mbi shifra të rreme.
• Mos pranoni ekspertiza ose shërbime shtesë pa e ditur çmimin dhe qëllimin e tyre me shkrim.
• Mos e vini në rrezik banesën ose punën për të paguar shpërblimin; thuajini mbrojtësit që e keni të vështirë, sepse ka rrugë të tjera.

Termat që do të hasni në fatura dhe në shkresa

Dokumentet e shpenzimeve përdorin fjalë që nuk janë të qarta. Këto janë më të përsëriturat, në gjuhën e përditshme.

Shpërblim i mbrojtësit është çmimi i punës së avokatit, i dakorduar me shkrim dhe që nuk përfshin gjithmonë shpenzimet e tjera. Kopje aktesh janë fotokopjet e dosjes që avokati kërkon nga zyra e gjykatës ose e prokurorisë, me kosto për faqe. Transkriptim përgjimesh është kthimi në shkrim i bisedave të regjistruara, që mund të kushtojë shumë kur materiali është i gjatë.

Konsulent teknik është eksperti që mbrojtja emëron për të analizuar prova teknike, si llogari, gjurmë, mjete. Përkthim është kthimi i akteve nga gjuha në gjuhën tjetër; në procesin penal përkthyesi është në ngarkim të shtetit. Ndihmë juridike është mbrojtja me shpenzimet e shtetit për ata që nuk kanë mjete të mjaftueshme. Shpenzime procesi janë kostot e gjykimit që, pas vendimit, mund t'i ngarkohen palës sipas rregullave.

Nëse faturat ose njoftimet përmbajnë fjalë që nuk i kuptoni, pyesni mbrojtësin përpara se të paguani.

Kur lexoni faturën ose shkresën, shikoni gjithmonë çfarë përfshihet, çfarë shtohet veçmas dhe nga cila datë ecën pagesa. Disa fjalë, si shpenzime procesi ose dëmshpërblim i shpenzimeve, kanë kuptim të ndryshëm dhe nuk janë shpërblim për mbrojtësin; ato lidhen me atë që ndodh pas vendimit. Mos i ngatërroni me kostot që paguani gjatë procesit. Nëse nuk kuptoni ndonjë zë të faturës, kërkoni shpjegim me shkrim përpara se ta paguani.