Shpenzimet e gjykimit: çfarë paguhet dhe kur

Kush e gjen veten me një njoftim shpenzimesh

Letra mbërrin pa shenja paralajmëruese. Çështja është mbyllur prej kohësh, dënimi është vuajtur ose është harruar, dhe papritur në kuti postare ka një zarf zyrtar që kërkon një shumë për shpenzimet e procedimit. Njerëzit që e marrin reagojnë zakonisht në një nga disa mënyra.

Disa e marrin si një gabim dhe e hedhin. Është reagimi më i rrezikshëm: letra ka një afat, dhe pas tij shuma rritet ose kalon te një zyrë tjetër që grumbullon borxhet. Kush e ka hedhur zarfin mëson më vonë se kërkesa ka vazhduar edhe pa ta kuptuar.

Të tjerë e marrin si një ndëshkim të ri dhe paniken. Pyesin nëse duhet të paguajnë menjëherë gjithçka, nëse mund të humbasin lejen e qëndrimit, nëse e kanë borxh të gjithë shumën. Pjesa më e madhe e këtyre frikave është e parakohshme: akti duhet lexuar para se të përgjigjemi.

Një grup tjetër është ai i personave që kanë ndërruar adresë dhe e marrin njoftimin vetëm kur është e vonë, ose e marrin një i afërm në Shqipëri. Një tjetër grup janë të afërmit e dikujt që është ende në institut, dhe që duan të dinë nëse duhet të paguajnë ata.

Nëse jeni në njërën nga këto, filloni nga një pyetje e vetme: ky njoftim është vërtet imi, i lidhur me atë çështje që kam kujtim? Gabimet mbi identitetin dhe mbi shumën nuk janë të rralla.

Çfarë ndryshon në jetën tuaj kur shuma të ngarkohet

Për shumicën e njerëzve, pasoja nuk është dramatike, por është e vazhdueshme. Një shumë e papaguar mbetet në sistem dhe dalja e saj mund të ketë efekt në momente të pavarura nga procedimi: një rinovim dokumentesh, një kërkesë për kredi, një kontroll në banka.

Zakonisht kjo ndodh në mënyrat e mëposhtme.

• Llogaria bankare: nëse shuma mbetet e papaguar, mund të vijë një procedurë ekzekutimi dhe të bllokohet një pjesë e llogarisë; ndodh në momentin më të papërshtatshëm, kur duhet paguar qiraja.
• Paga: një pjesë e pagës mund të kapet nga punëdhënësi me urdhër të organit, dhe punëdhënësi e mëson çështjen.
• Dokumentet: kur kërkohen certifikata ose rinovime, një borxh i hapur ndaj shtetit mund të dalë, dhe zyrat mund të kërkojnë që fillimisht të sqarohet.
• Familja: nëse e merr dikush tjetër, ose nëse paguhet nga një i afërm, lind pyetja kush e ka borxhin vërtet.
• Planifikimi: ata që jetojnë me pagesa të ngushta nuk mund të paguajnë një shumë të madhe menjëherë; pa një marrëveshje, rrjedhin vonesat.

Mirëpo të gjitha këto zvogëlohen nëse veprohet përpara afatit: një kërkesë për ndarje në këste ose një kontestim i mirë i bërë në kohë e ndalon zinxhirin.

Këto pasoja nuk vijnë gjithmonë njëkohësisht, por mjafton një prej tyre për të prishur gjithë planifikimin e shpenzimeve të familjes. Për familjet me të ardhura të ngushta, një bllokim i pjesshëm i llogarisë është mjaft për të vonuar qiranë dhe faturat.

Pagesa menjëherë, këstet ose kontestimi

Para jush qëndrojnë rrugë të ndryshme, dhe secila ka çmimin e vet. Mos zgjidhni përpara se të keni lexuar aktin.

Rruga e pagesës është të paguani gjithçka menjëherë. Çmimi i sheh i qartë: një shumë e madhe e dalë nga xhepi. Avantazhi është se çështja mbyllet dhe nuk rritet. Por paguani vetëm pasi të keni verifikuar që shuma është e saktë: një pagesë e bërë pa kontrolluar vendos një fakt që pastaj është i vështirë të ndryshohet.

Rruga e këstave është të kërkoni ndarje në këste. Është rruga më e përdorur nga ata që nuk kanë burime të menjëhershme, dhe kërkon një kërkesë të motivuar që tregon gjendjen ekonomike. Çmimi: kërkesa duhet të ketë dokumente të të ardhurave, dhe përgjigja nuk është e menjëhershme; ndërkohë, mos ndërprisni asnjë pagesë që është pranuar.

Rruga e kontestimit është të kontestoni shumën ose vetë akti. Ka kuptim kur ka gabim identiteti, kur përfshihen ditë që nuk duhen, kur çështja është e ndryshme nga ajo që kujtoni. Kontestimi ka afatin e vet, dhe humbja e tij e vendos shumën në mënyrë të prerë. Çmimi: vlerësimi i shpejtë dhe një dokument që e mbështet.

Ekziston edhe një rrugë më e rrallë: kur gjendja ekonomike është shumë e dobët, shuma mund të mbulohet pjesërisht ose tërësisht nga vetë shteti. Pyesni nëse ju takon, përpara se të bëni asgjë tjetër.

Çfarë të mbani gati për ta lexuar si duhet njoftimin

Njoftimi i shpenzimeve lexohet vetëm me krahasim. Pa dokumentet e vjetra, nuk mund të thuhet nëse shuma është e saktë.

• Zarfin e njoftimit dhe gjithë shkresën, me të gjitha faqet dhe shtojcat. Zarfi tregon datën e mbërritjes dhe adresën, dhe ato vendosin afatin.
• Vendimin përfundimtar të çështjes, nëse e keni, ose të paktën numrin e dosjes dhe qytetin ku u zhvillua. Pa të nuk identifikohet çfarë ju kërkohet.
• Dokumentet e ditëve që keni kaluar në institut, nëse ka pasur, sepse ato ndikojnë në llogaritjet dhe duhen krahasuar me ato të njoftuara.
• Prova të çdo pagese të bërë më herët për këtë çështje: gjoba, shpenzime, pagesa të pjesshme.
• Dokumentet e të ardhurave tuaja aktuale: pagat, kontratën e punës, detyrimet e qirasë dhe të kredive; shërbejnë për të kërkuar këste.
• Adresat ku keni banuar që nga ajo kohë, me datat, për të provuar nëse njoftimi është dorëzuar saktë.
• Emrin e avokatit që ju mbrojti atëherë, nëse ka pasur.
• Shënimin e vendit ku keni jetuar kur ndodhi çështja dhe të emrit të gjykatës ose të qytetit, sepse zyra që ju ka dërguar njoftimin mund të ketë kërkuar të dhëna nga një vend tjetër.
• Një listë të të gjitha shkresave që keni marrë nga ajo çështje më herët, pa i hedhur: edhe ato që duken të papërfillshme shpesh tregojnë se kur është mbyllur dosja.

Mos paguani asgjë përmes lidhjeve që janë dërguar me email ose mesazh; verifikoni gjithmonë origjinën e kërkesës.

Vendosini në rend kohor dhe jepini avokatit kopje, jo origjinalet. Ai do të krahasojë shumën me të dhënat e dosjes dhe do t'ju thotë çfarë mungon.

Pyetjet që duhen bërë përpara se të paguhet

Këtu pyetjet kanë efekt konkret mbi shumën dhe mbi mënyrën e pagesës.

• Cilat zëra përbëjnë saktësisht shumën e kërkuar, dhe a përputhen me çfarë ka ndodhur në çështjen time?
• A mund të kontestoj shumën, dhe cili organ e shqyrton? Çfarë afati kam nga mbërritja e njoftimit?
• Ditët e kaluara në institut ndikojnë në llogaritje, dhe a janë marrë parasysh siç duhet?
• Nëse paguaj pjesërisht, a mbetet kërkesa e hapur për pjesën tjetër, dhe a ka kamatë?
• Mund të kërkoj ndarje në këste, me ç'dokumente, dhe a pezullohen veprimet e ekzekutimit gjatë pritjes?
• Nëse gjendja ime ekonomike është e dobët, a kam të drejtë që shuma të mbulohet nga shteti?
• Nëse nuk paguhet gjoba ose shuma, çfarë ndodh konkretisht, dhe a ka rrezik për lirinë ose vetëm për pasuritë?
• Çfarë ndodh me njoftimin nëse tani banoj në Shqipëri?
• Kush e ka dërguar njoftimin saktësisht, dhe me çfarë reference mund ta verifikoj që është i vërtetë?
• Nëse çështja ishte e përbashkët me persona të tjerë, a duhet të paguaj unë gjithë shumën apo vetëm pjesën time?
• A mund të paguaj vetëm pjesën që pranoj dhe të kontestoj pjesën tjetër, pa humbur të drejtën për kontestim?
• Nëse kam vuajtur një masë më herët, a ndikon kjo në shumë, dhe si e provoj?
• Në cilën periudhë mund të më kërkohet shuma, dhe a mund të ketë kaluar koha që ligji lejon për ta kërkuar?
• Kush merr dhe regjistron pagesën, që të kem prova se është bërë dhe të mos paguaj përsëri?

Edhe pyetjet që duken të papritura, si ajo e fundit, mund të kursejnë para të vërteta.

Kur ju keni lëvizur dhe njoftimi ju gjen në një vend tjetër

Për shumë shqiptarë, shpenzimet e gjykimit mbërrijnë kur personi ka ndërruar jetë. Dikush është kthyer në Shqipëri, dikush ka ndryshuar qytet ose vend në Evropë, dikush ka lënë adresën e një miku. Njoftimi shkon atje ku shkon adresa e deklaruar, dhe ju mund ta mësoni shumë vonë, nga një i afërm ose nga një kontroll.

Nëse jeni në Shqipëri dhe kërkesa mbërrin atje, bëni këto: ruani zarfin dhe aktin, mos paguani nga paniku dhe shkruani menjëherë një avokati në Itali. Një njoftim që vjen jashtë vendit mund të kërkojë përkthim dhe formalitete që e ndryshojnë datën kur ai quhet i dorëzuar, dhe kjo ka rëndësi për afatin.

Pagesa nga jashtë është e mundshme, por kërkon kujdes: duhet të dini saktësisht cilës zyre i paguhet, me çfarë reference dhe në çfarë llogarie, sepse një pagesë me referencë të gabuar nuk njihet. Ruani çdo faturë transferte.

Nëse nuk keni më lidhje me Italinë dhe nuk planifikoni të ktheheni, nuk do të thotë se borxhi zhduket. Mund të dalë kur kërkoni një vizë, kur hyni në vend për pushime ose kur kërkoni një dokument. Prandaj është më mirë të sqarohet tani, kur ka akoma mundësi për të negociuar.

Kur dokumentet e gjendjes ekonomike janë në Shqipëri, ato kërkohen përmes një kolegu atje dhe përkthehen në mënyrë zyrtare.

Si e merr studio njoftimin e shpenzimeve

Dërgoni njoftimin si foto me të gjitha faqet te avvmassimoromano@gmail.com, ose telefononi në numrin e shënuar në faqe. Mos e hidhni zarfin. Mos paguani asgjë përpara se të flasim.

Në telefonatën fillestare avokati kërkon të dijë cila çështje ju duket se është në fjalë, ku u zhvillua, nëse jeni mbajtur në institut dhe sa kohë, nëse keni paguar diçka më herët dhe ku banoni tani. Bëhet pastaj një vlerësim: lexohet akti, krahasohet me dokumentet, përcaktohet cili është afati dhe çfarë mund të kontestohet. Kjo ndarje shpjegohet në shqip, në fjalë të thjeshta, sepse shumica e këtyre njoftimeve janë të shkruara në mënyrë të pakuptueshme.

Studio punon në shqip dhe në italisht, me zyra në Romë, Milano dhe Napoli. Takimet mund të bëhen edhe në distancë, dhe kjo ka rëndësi kur jeni jashtë Italisë. Dokumentet nga Shqipëria, si të dhënat e të ardhurave ose të familjes, mblidhen me një kolegu atje.

Gjithçka bisedohet përpara: kostoja e punës, mënyra e pagesës dhe çfarë hapash do të ndërmerren. Nuk bëhet asnjë premtim mbi shumën që do të paguhet ose mbi mundësinë e uljes së saj.

Nëse njoftimi ka një referencë pagese, mos e përdorni derisa të flasim: do të verifikojmë fillimisht nëse është i vërtetë. Mashtrimet me njoftime të rreme janë të shpeshta, dhe një pagesë e dërguar në llogari të gabuar nuk kthehet lehtë.

Çfarë nuk duhet bërë me njoftimin

Gabimet në këtë çështje janë të vogla, por kushtojnë.

• Mos e hidhni dhe mos e lini në sirtar. Afati ecën edhe kur ju nuk shihni letrën.
• Mos paguani menjëherë pa e krahasuar. Një pagesë e gabuar është e vështirë për t'u rikthyer.
• Mos u besoni mesazheve ose emaileve që kërkojnë pagesë të menjëhershme me një lidhje. Njoftimet zyrtare nuk vijnë në këtë mënyrë, dhe mashtruesit përfitojnë nga frika.
• Mos ia jepni dokumentet e çështjes një ndërmjetësi që premton «ta zhdukë borxhin». Nuk ekziston një rrugë e tillë, dhe humbisni kohë dhe para.
• Mos ndryshoni adresën pa e lajmëruar atë që ka dërguar njoftimin; shton ngatërrimin.
• Mos lini një të afërm në Shqipëri të përgjigjet vetë në emrin tuaj pa një prokurë të rregullt.
• Mos mendoni se «po ta lë, harrohet»; një shumë e papaguar rritet dhe del në momente të papritura.
• Mos i dërgoni fotografi të njoftimit asnjë grupi në rrjetet sociale për të «pyetur çfarë të bëj»: aty nuk keni këshillë të besueshme, por vetëm opinione, dhe të dhënat tuaja shpërndahen.
• Mos e kundërshtoni aktin me një letër të shkruar vetë, pa ditur çfarë kontestoni. Një kundërshtim i përgjithshëm humbet afatin dhe nuk ndalon asgjë.
• Mos u zhvendosni pa lajmëruar adresën e re. Një njoftim i radhës që ju humb mund të shtojë shumën.

Terma që do të gjeni te njoftimi

Njoftimet e shpenzimeve përdorin një fjalor shumë të ngushtë. Këto janë termat që do t'i shihni më shpesh.

• Shpenzime procedimi: kostot që shteti ka përballuar, si njoftimet, ekspertizat dhe mbajtja e dosjes. Nuk janë shpërblimi i avokatit.
• Dënim: vendimi që ju ka ngarkuar me përgjegjësi; shpenzimet e procedimit shtohen mbi të.
• Gjobë: shuma që duhet paguar si dënim ose si sanksion; kur nuk paguhet, ka pasoja që zhvillohen në vijim.
• Institut: vendi ku keni qëndruar; ditët e kaluara aty llogariten ndryshe dhe duhen verifikuar.
• Këste: ndarja e pagesës në pjesë, me kërkesë të arsyetuar; nuk jepet vetvetiu.
• Kontestim: kundërshtimi i shumës ose i aktit, që ka afatin e vet; humbja e afatit e bën shumën të prerë.
• Ndihmë e financuar nga shteti: mbulimi i kostos kur burimet janë të pamjaftueshme; kërkohet me dokumente.
• Ekzekutim: fazë ku shuma kërkohet me forcë, duke bllokuar llogari ose duke kapur një pjesë të pagës; vjen pas afatit të pa respektuar.
• Referencë pagese: kodi që identifikon saktë çështjen tuaj; pa të, pagesa nuk shoqërohet me dosjen.
• Afat kontestimi: koha që ligji ju lë për të kundërshtuar aktin; fillon nga mbërritja e njoftimit.
• Procedurë me këste: marrëveshja për pagesë të ndarë në pjesë, e cila mund të pezullojë veprimet më të rënda.

Nëse hasni një fjalë që nuk është këtu, mos e injoroni: dërgojeni te avokati.