Provat e papërdorshme: kur ajo që u gjet nuk vlen

Kush e hap këtë faqe kur dosja mbështetet te një gjetje

Një burrë ka parë policinë të hapë çantën e tij gjatë një kontrolli dhe të gjejë diçka që kurrë nuk i takonte. Një grua ka folur me një polic pa një avokat pranë dhe tani lexon në dosje fjalë që nuk i kujton ashtu. Një djalë ka dhënë telefonin "për një kontroll të shpejtë" dhe mëson se është lexuar çdo mesazh. Të gjithë pyesin të njëjtën gjë: a mund ta përdorin këtë kundër meje?

Familjarët që lexojnë dosjen për herë të parë pyesin edhe më shumë. Shohin një gjetje që duket vendimtare, një sekuestrim, një deklaratë, dhe mendojnë se çdo shpresë ka mbaruar. Nuk është e vërtetë sa herë, por as nuk është e vërtetë që çdo gjetje bie. Ajo që vlen është mënyra si u mor prova, jo vetëm ç'përmban.

Ka edhe persona që mbërrijnë këtu pas një këshille të dëgjuar nga ndonjë i njohur: "kontrolli ishte i paligjshëm, rasti bie". Zakonisht është një përmbledhje e rrezikshme. Papërdorshmëria është mjet i fuqishëm, por kërkon që dikush të provojë se ndalimi ligjor është shkelur dhe të tregojë ku, kur dhe si. Pa këtë, mbetet një besim i gabuar.

Kjo faqe është për këta persona: për ata që duan të kuptojnë se çfarë do të thotë kur një provë nuk mund të përdoret, dhe çfarë mund të bëjnë vetë që të mos humbasin mundësinë për ta ngritur.

Vendimet që duhen marrë përpara se dosja të shkojë më larg

Kur dyshoni se një provë është marrë padrejtësisht, keni disa rrugë dhe secila ka çmimin e vet.

Ta ngrini vërejtjen që në fillim. Nëse e thoni herët, gjyqtari e vlerëson para se prova të bëhet shtyllë e vendimit, dhe mbrojtja ndërtohet rreth saj. Çmimi është se duhet të shpjegoni qartë çfarë ndalimi është shkelur dhe të mbledhni të dhëna që e provojnë. Një vërejtje e paqartë humbet fuqinë.

Të prisni të shihni se çfarë përdor akuza. Papërdorshmëria mund të ngrihet në çdo gjendje dhe shkallë, dhe nuk shuhet me kalimin e kohës. Por heshtja e gjatë mund të bëjë që gjyqtari të ketë formuar një mendim, dhe të shpërdorohet koha e mjeteve të tjera. Çmimi është koha e humbur dhe rreziku që dëshmitarët ose dokumentet e nevojshme të mos jenë më të arritshëm.

Të kërkoni një rrugë tjetër mbrojtjeje, pa u mbështetur te kjo. Nëse prova është e vlefshme dhe e marrë rregullisht, vërejtja nuk ka vend dhe humbet besueshmëria. Është më mirë të dini para se të vendosni.

Në të gjitha rastet, mos supozoni dhe mos flisni me të tjerë. Lëreni mbrojtësin të lexojë aktet para se të vendoset nëse ia vlen ta ngrini.

Mos e lini asnjë vendim të tillë për ditën e fundit. Një vërejtje e ngritur në çastin e duhur është më e dobishme se një e ngritur me nxitim.

Çfarë të ruani që të mund të provohet se si u mor prova

Papërdorshmëria nuk ngrihet me mendime, por me fakte. Këto janë gjërat që ndihmojnë më shumë:

• Çdo shkresë që keni marrë gjatë kontrollit, sekuestrimit ose ndalimit: procesverbalin, kopjen e vulës, njoftimet. Tregojnë çfarë u bë dhe nga kush.
• Një tregim i shkruar me radhë, sa kujtesa është e freskët: ora, vendi, kush ishte aty, çfarë u tha dhe çfarë u kërkua. Mos e përpunoni më vonë.
• Emrat dhe numrat e personave që ishin të pranishëm: kolegë, fqinjë, familjarë. Dëshmia e tyre mund të provojë çfarë ndodhi para dhe pas kontrollit.
• Fotografi të vendit, të sendeve të marra dhe të gjendjes në të cilën u gjetën, nëse mund t'i bëni pa prekur asgjë.
• Çdo mesazh, regjistrim ose pamje që tregon se si u zhvillua ndërhyrja, sidomos nëse nuk u dha paralajmërim ose nuk u lejua mbrojtësi.
• Dokumentet që provojnë pronësinë ose përdorimin e vendit të kontrolluar: kontrata e qirasë, fatura, vërtetimi i banimit.
• Një shënim të veçantë për çdo deklaratë të dhënë: ku, kur, me ç'gjuhë dhe me ç'ndihmë përkthyesi.

Ruani kopjet në vende të ndara dhe mos i ndani me persona që nuk janë pjesë e mbrojtjes. Çdo gjurmë ndihmon mbrojtësin të kuptojë ku u shkel ndalimi.

Nëse prova është marrë nga një pajisje, p.sh. një telefon ose një kompjuter, shënoni kush e kishte, kush e hapi dhe me çfarë fjalëkalimi. Këto hollësi duken të vogla, por ndihmojnë mbrojtësin të kuptojë nëse veprimi ishte i ligjshëm.

Çfarë ndryshon për ju kur dosja bazohet te një provë e diskutueshme

Pasojat e përditshme nuk presin vendimin. Një person që është i hetuar mbi bazën e një gjetjeje ka shpesh frikë të shohë punëdhënësin, të flasë me familjen ose të udhëtojë. Kjo frikë është e kuptueshme, por duhet vlerësuar me qetësi: gjetja mund të ndryshojë ose të bjerë nga dosja, dhe jeta nuk mund të pezullohet për gjithë atë kohë.

Në punë, një procedim që bazohet te një sekuestrim mund të ndikojë mbi besimin e punëdhënësit. Nëse jeni shofer, mjeti i sekuestruar do të thotë humbje e të ardhurave. Nëse jeni i punësuar, mungesat për seanca dhe takime duhen justifikuar. Ruani çdo certifikatë dhe çdo letër.

Për lejen e qëndrimit, çdo procedim i hapur duhet të ndiqet me vëmendje. Pas përfundimit të çështjes, rezultati do të duhet të provohet me dokumente të reja, kështu që ruani çdo vendim që merrni.

Në familje, ndikimi është psikologjik. Shumë persona e quajnë veten fajtorë edhe kur nuk janë, sepse dosja përdor fjalë të rënda. Mos e merrni dosjen si përshkrim të identitetit tuaj. Është një tekst juridik, dhe një pjesë e tij mund të pësojë ndryshim nëse provat vlerësohen ndryshe nga ç'duken sot.

Edhe kur ndiheni të sigurt se prova është marrë gabim, mos ndryshoni sjelljen në jetën e përditshme. Vazhdoni punën, shkollën dhe detyrimet, dhe respektoni çdo masë që ju është caktuar. Një mospërputhje mes asaj që thoni dhe asaj që bëni mund të dëmtojë gjithçka tjetër.

Pyetjet që nuk bëhen shpesh por vendosin gjithçka

Në çështjet me prova të diskutueshme, pyetjet e mira janë shpesh të ngushta dhe teknike:

• Cila është prova që kundërshtoj dhe cili ndalim ligjor mendoj se u shkel në marrjen e saj?
• Çfarë tjetër mbështet akuzën pa këtë provë dhe sa peshë ka ajo që mbetet?
• Në cilën fazë është më mirë ta ngre vërejtjen dhe çfarë humbas nëse e ngre shumë herët?
• Prova më ka ardhur nga një kontroll, një pyetje, një përgjim apo një sekuestrim? Secila ka rregulla të veta.
• Ka dëshmitarë ose dokumente që mund ta provojnë shkeljen dhe si mblidhen para se të humbasin?
• Kush e vlerëson vërejtjen dhe a mund të ndërhyjë kryesisht edhe gjyqtari?
• Çfarë ndryshon nëse i hetuari ka dhënë vetë pëlqimin për kontrollin?
• Çfarë ndodh me pjesën tjetër të dosjes nëse prova nuk vlen?

Kërkoni që përgjigjja të jetë e qartë, me arsyet, dhe pyesni çfarë duhet bërë sot. Mos prisni garanci: një mbrojtës i ndershëm nuk mund t'ju premtojë rezultat.

Mos prisni që avokati t'i përgjigjet të gjitha në çast. Në këtë materie shpesh duhen parë aktet përpara se të thuhet diçka e sigurt. Shënoni pyetjet që mbeten pa përgjigje dhe kërkoni një datë kur do të merrni përgjigjen. Kjo e ndan një bashkëpunim të rregullt nga një pritje e pafundme. Pyesni gjithashtu çfarë mund të bëni ju vetë, p.sh. t'i ruani disa dokumente ose të shkruani një tregim të ngjarjes, që mbrojtësi të ketë material të plotë.

Gabimet që mund ta zhdukin vërejtjen

Papërdorshmëria është një mjet i fuqishëm, por disa sjellje e dobësojnë ose e komplikojnë:

• Mos pranoni të "bashkëpunoni" me deklarata të papërgatitura për t'i lehtësuar gjërat. Çdo deklaratë e re mund të përdoret si provë e pavarur.
• Mos jepni pëlqimin për një kontroll të ri pa folur me mbrojtësin, edhe kur policia thotë se "është formalitet".
• Mos fshini mesazhe, skedarë ose gjurmë nga pajisja që është marrë ose që mund të merret. Fshirja mund të duket fshehje prove.
• Mos tentoni ta merrni vetë sendin e sekuestruar ose ta kontaktoni dëshmitarin për ta "orientuar".
• Mos shkruani në rrjete sociale për ngjarjen dhe mos përmendni "kontrollin e paligjshëm" publikisht; fjalët tuaja mund të përdoren.
• Mos nënshkruani procesverbale që nuk i kuptoni, sepse një firmë mund të përdoret për të mbështetur ligjshmërinë e veprimit.
• Mos besoni se vërejtja do të mbajë vetvetiu; duhet të ngrihet nga mbrojtësi me argumente të sakta.

Para çdo veprimi të pakthyeshëm, një telefonatë me mbrojtësin kushton më pak se një gabim.

Disa njerëz kujtojnë se vërejtja e papërdorshmërisë e përcakton vetë përfundimin e çështjes. Nuk është kështu, dhe kjo pritje e gabuar sjell zhgënjim. Është një mjet që mund të heqë një provë nga dosja, por mbetet çështja e asaj që mbetet. Mos e ndërtoni gjithë strategjinë mbi të pa folur me mbrojtësin, dhe mos ia tregoni askujt si diçka të sigurt.

Kur prova ka lindur në një shtet dhe përdoret në tjetrin

Në disa dosje, prova është marrë jashtë Italisë ose me ndihmën e një autoriteti të huaj: një përgjim, një kopje e një llogarie, një dëshmi e marrë në Shqipëri. Pyetja e papërdorshmërisë bëhet më e ndërlikuar, sepse duhet parë jo vetëm si u mor, por edhe sipas cilës procedurë dhe me çfarë garancish. Dokumentet që e provojnë këtë janë shpesh në një gjuhë tjetër, dhe duhen përkthyer me kujdes.

Koha është faktor i madh. Një kërkesë për akte nga Shqipëria kalon nëpër kanale zyrtare dhe mund të zgjasë shumë. Mos prisni përgjigje të shpejtë, dhe mos e lini kërkesën për çastin e fundit. Mbrojtësi italian dhe një kolegë atje duhet të koordinohen që herët.

Përkthimet kanë rëndësi të veçantë. Një fjalë e përkthyer gabim në një deklaratë mund të ndryshojë kuptimin e saj, dhe kjo ndikon në vlerësimin e provës. Kërkoni gjithmonë përkthim të vërtetuar dhe verifikoni emrat dhe datat.

Konsullata mund të ndihmojë me dokumente, por nuk merret me çështjen penale. Telefonatat mes Shqipërisë dhe Italisë nuk kanë problem të fushës orare, por zyrat shqiptare dhe italiane kanë orare të ndryshme. Familjarët në Shqipëri nuk duhet të flasin me dëshmitarët për çështjen: çdo bisedë mund të duket ndikim.

Mbani listën e akteve që janë kërkuar nga Shqipëria dhe datën e kërkesës.

Si e merr studio një dosje me prova të diskutueshme

Çdo rast nis me atë që keni: aktet, njoftimet, procesverbalet, çdo letër e marrë. Dërgojini si foto ose skanim, me të gjitha faqet. Pa to, mbrojtësi nuk mund të thotë asgjë të sigurt për provën që ju shqetëson.

Në bisedën e parë, avokati pyet si u mor prova: nga kush, ku, kur, me çfarë paralajmërimi, me cilin mbrojtës pranë. Tregoni çfarë mbani mend, edhe nëse mendoni se është e parëndësishme. Biseda mund të zhvillohet shqip ose italisht, me telefon ose me video.

Pastaj studio lexon aktet dhe vlerëson nëse ka bazë për të ngritur vërejtjen. Nuk e ngre secilën provë si automatizëm: një vërejtje e pabazuar e dobëson mbrojtjen. Nëse ka bazë, përgatitet një argument i shkruar dhe tregohet në cilën fazë ka kuptim të paraqitet.

Studio mban një kalendar të brendshëm për afatet që dalin nga letrat. Zyrat janë në Romë, Milano dhe Napoli, dhe takimet e drejtpërdrejta organizohen aty ku jeni më afër. Për pjesën shqiptare, punohet me një korrespondent vendas për akte e përkthime.

Studio nuk premton rezultat dhe nuk krahason me raste të tjera. Shpjegon çfarë është e mundur, çfarë rreziqesh ka dhe çfarë kërkon secila rrugë.

Nëse keni aktet vetëm pjesërisht, dërgoni ato që keni: pjesa tjetër kërkohet më pas nga ne, me autorizimin tuaj.

Fjalët që duhen kuptuar para se të lexoni dosjen

Dosja përdor terma që duken të thjeshtë, por kanë kuptim të veçantë:

• Papërdorshmëri: pamundësia e përdorimit të një prove sepse është marrë duke shkelur një ndalim të ligjit. Nuk varet nga ajo që përmban prova.
• Pavlefshmëri: shkelje e formës së një akti; ndryshe nga papërdorshmëria, mund të shërohet me heshtjen e palës.
• Vlerësim kryesisht: rasti kur gjyqtari e vlerëson vetë një çështje, pa pritur kërkesë nga pala.
• Kontroll: veprim i policisë mbi personin, mbi çantën ose mbi mjetin; ka kushte që duhen respektuar.
• Sekuestro: marrja e një sendi nga autoriteti; kur bëhet jashtë kushteve, mund të sjellë papërdorshmëri.
• Paralajmërim i detyrueshëm: informimi i personit për të drejtat e tij përpara se të pyetet; mungesa e tij ka pasoja.
• Gjendje dhe shkallë: çdo çast dhe çdo nivel gjykimi ku mund të ngrihet vërejtja.

Nëse hasni një term tjetër në dosje, shënojeni dhe pyesni mbrojtësin. Një fjalë e keqkuptuar mund të çojë në një vendim të gabuar.

Kur një provë është marrë me ndërhyrjen e një zyre, në dosje shihen shpesh hapat e procedurës. Mungesa e njërit prej tyre mund të ketë rëndësi. Kur shihni që një hap duket i munguar, shënojeni dhe pyesni mbrojtësin. Mos supozoni se mungesa është e rastësishme dhe mos supozoni as se ka rëndësi të madhe: vlerësimi kërkon leximin e të gjithë akteve. Një detaj që duket i parëndësishëm mund të jetë pikërisht ai që hap një argument.