Trashëgimia midis dy vendeve: prona, armët, borxhet

Kush hap këtë faqe pas një vdekjeje me pasuri në Itali dhe në Shqipëri

Vdekja e një prindi, e një vëllai ose e një farefisi që ka jetuar në Itali dhe ka lënë gjëra në Shqipëri hap një radhë pyetjesh që nuk mbarojnë: kush e merr shtëpinë, kush e ka llogarinë, çfarë ndodh me makinën, kujt i takon dyqani. Familja ka vuajtur humbjen dhe papritur duhet të merret me zyra, me noterë dhe me përkthyes në gjuhë të ndryshme, shpesh nga larg.

Disa e hapin faqen sepse kanë marrë një letër që flet për armën e të ndjerit ose për një lejë që duhej përditësuar. Një tjetër kishte një punishte ose një veprimtari të regjistruar në emër të tij, dhe tani një zyrë kërkon deklarata. Të tjerë nuk dinë se çfarë është lënë, nuk e dinë nëse të ndjerit i ka mbetur ndonjë borxh dhe kanë frikë të prekin gjë pa e ditur çfarë përgjegjësie marrin.

Ka edhe familjarë që jetojnë në Itali dhe duhet të rregullojnë çështjen në Shqipëri, ose anasjelltas, dhe nuk e dinë cili vend vendos mbi çfarë. Në këtë faqe vijnë njerëz që nuk kërkojnë një shpjegim të gjatë të së drejtës së trashëgimisë, por një gjë më të ngushtë: të kuptojnë cilat sende të trashëguara sjellin detyrime me afate dhe pasoja penale, dhe çfarë duhet bërë para se afati të kalojë. Kjo është pika që shumë familje e zbulojnë vonë, kur letra tashmë ka mbërritur.

Zgjedhjet kur trashëgimia përfshin armë, mjete ose veprimtari

Disa sende të trashëguara nuk kalojnë thjesht nga një emër te tjetri: ato sjellin detyrime që ligji i lidh me afate. Kur trashëgimtarët qëndrojnë para këtyre sendeve, zgjedhjet kanë çmim të vërtetë.

Të merret sendi në ruajtje apo të lihet ku është. Një armë e lënë në shtëpi mund të duket e padëmshme sepse askush nuk e përdor, por mbajtja e saj nga dikush pa të drejtë dhe pa deklaratë është çështje më vete. Marrja e sendit pa kuptuar rregullat krijon rrezik, dhe lënia pa u kujdesur gjithashtu. Zgjidhja e arsyeshme është të pyetet mbrojtësi para se të prekni gjë.

Të pranohet trashëgimia tërësisht apo të bëhet hap për t'u hequr dorë. Pranimi sjell edhe detyrimet e sendeve, dhe heqja dorë ka rregullat dhe afatet e veta, të parashikuara me ligj. Familja që nuk e di çfarë përmban trashëgimia duhet të vlerësojë se ç'përfshin para se të vendosë, sepse pasi hapi bëhet nuk kthehet mbrapsht.

Të vazhdohet veprimtaria e të ndjerit apo të mbyllet. Një punishte, një mjet transporti ose një veprimtari tregtare kanë deklarata dhe pagesa me afate. Vazhdimi pa regjistrim të ri e vë trashëgimtarin në pozitë të vështirë, ndërsa mbyllja kërkon procedurë.

Çfarë mblidhet nga letrat e të ndjerit dhe të pronave

Çdo sqarim i trashëgimisë fillon nga letrat. Mblidhni këto, sado të shpërndara qofshin:

• Testamentin, nëse ekziston, dhe çdo deklaratë të të ndjerit për ligjin që duhet të zbatohet, sepse trashëgimlënësi mund ta ketë përcaktuar këtë me shkrim.
• Dokumentet që tregojnë ku banonte i ndjeri në mënyrë të zakonshme: kontratën e qirasë, faturat, regjistrimin e banimit, sepse kur nuk ka zgjedhje të shprehur, ky vend vendos.
• Listën e pasurive në Itali dhe në Shqipëri: shtëpi, toka, llogari, automjete, veprimtari, pjesëmarrje në ndërmarrje, me dokumentet e secilës.
• Çdo dokument për sendet që sjellin detyrime, si leje për armë, regjistrim të mjetit ose licencë tregtare, me datat e skadimit dhe të përditësimit.
• Letrat e borxheve dhe të kredive: kontrata bankare, fatura të papaguara, njoftime nga zyra tatimore ose nga kreditorë, të ruajtura siç janë.
• Certifikatën e vdekjes dhe dokumentet e lidhjes familjare të trashëgimtarëve, në origjinal dhe në kopje, me përkthimin e vërtetuar kur duhet.
• Emrat dhe kontaktet e noterit, të kontabilistit dhe të avokatit që ka ndjekur çështjet e të ndjerit në secilin vend.
• Një listë të detyrimeve me afat që ju kanë ardhur me letër, ku shënoni datën e marrjes dhe çfarë kërkohet.

Çfarë ndryshon në familje kur trashëgimia ka sende me detyrime

Trashëgimia duket çështje e familjes, por kur përfshin sende me detyrime, ajo bëhet çështje e secilit trashëgimtar. Njëri nga vëllezërit mund të jetë në Itali, tjetri në Shqipëri, dhe të gjithë duhet të bien dakord për çfarë bëhet me sendin, çfarë deklarohet dhe nga kush. Mosmarrëveshjet që normalisht shuhen me kalimin e kohës bëhen urgjente, sepse afati ecën edhe kur familja është e ndarë.

Në jetën e përditshme, sendi i trashëguar zë vend, kërkon sigurim, kërkon pagesa dhe ndonjëherë krijon frikë. Një armë në shtëpi me fëmijë, një makinë që nuk regjistrohet, një veprimtari që vazhdon pa dikë përgjegjës: secila krijon situatë të pazgjidhur që rëndon mbi familjen. Çdo gjë që ndodh me sendin deri në çastin e regjistrimit të trashëgimtarit mund të bjerë mbi atë që e mban.

Edhe pa sende të tilla, trashëgimia ndryshon marrëdhëniet: kuotat e rezervuara për disa anëtarë të familjes mund të prekin atë që kishte menduar i ndjeri, dhe kjo hap kundërshtime. Për të huajt, qëndrimi në Itali nuk preket nga trashëgimia vetë, por një procedim penal që del prej saj ka peshë. Kontakti me zyrat duhet bërë nga një person i vetëm në familje, për të mos shkaktuar mospërputhje.

Pyetjet që i bëhen avokatit për trashëgiminë ndërmjet vendeve

Çështja ka pjesë civile dhe pjesë penale, dhe pyetjet duhet t'i ndajnë. Këto vlejnë të bëhen:

• Cili ligj zbatohet për trashëgiminë: ai i shtetësisë së të ndjerit, nëse ka zgjedhje në testament, apo ai i vendit ku banonte zakonisht?
• A ka të ndjerit sende që sjellin detyrime deklarative me afate, dhe cilat janë afatet që duhen respektuar?
• Çfarë ndodh nëse afati kalon pa deklaratë, dhe a ka rrugë për ta rregulluar vonesën pa pasoja penale?
• Nëse nuk dua të trashëgoj, çfarë hapash bëj dhe në çfarë afati, dhe a heq kjo edhe detyrimet e sendeve?
• Kush përgjigjet për borxhet e të ndjerit dhe a mund të përfshihem pa ta pranuar trashëgiminë?
• Si ndahen kuotat e rezervuara dhe çfarë ndikimi kanë mbi vullnetin e të ndjerit në testament?
• Çfarë dokumentesh nga Italia dhe nga Shqipëria duhen për të provuar lidhjen familjare dhe pronësinë, dhe si legalizohen?
• Kush mund të ndjekë pjesën civile në Shqipëri, dhe si koordinohet me avokatin në Itali?

Çfarë nuk bëhet me sendet e të ndjerit para se të sqarohen

Në ditët pas vdekjes, familjet bëjnë gjëra me qëllim të mirë që pastaj krijojnë probleme. Këto janë më të zakonshmet.

• Mos shisni dhe mos jepni asnjë send që sjell detyrime, si armën ose mjetin, pa sqaruar rregullat. Kalimi pa procedurë mund të jetë vetë shkelje.
• Mos e merrni armën në shtëpi, mos e transportoni dhe mos e lini te dikush tjetër "për ruajtje". Çdo lëvizje ka rregullat e saj.
• Mos vazhdoni veprimtarinë e të ndjerit në emrin e tij. Dokumentet, pagesat dhe deklaratat nuk mund të vazhdojnë pa regjistrim të ri.
• Mos nënshkruani letra nga kreditorët ose nga zyrat pa i kuptuar. Një pranim i borxhit mund të ketë pasoja më të gjera nga ajo që duket.
• Mos pranoni trashëgiminë me gojë ose me veprime të nxituara, si përdorimi i pasurive, para se të dini çfarë përmban.
• Mos hidhni dokumentet e të ndjerit, as ato që duken të vjetra. Në to qëndron shpesh përgjigjja që duhet.
• Mos nxitoni të ndani sendet mes trashëgimtarëve pa shkrim. Marrëveshjet e gojës krijojnë mosmarrëveshje që zgjasin vite.

Pasuria, dokumentet dhe gjuhët ndërmjet Italisë dhe Shqipërisë

Kur trashëgimia shtrihet në Itali dhe në Shqipëri, çdo hap duhet menduar në sisteme të ndryshme. Rregullat evropiane lejojnë që trashëgimlënësi të zgjedhë ligjin e shtetësisë së vet me një deklaratë të shprehur në testament. Pa këtë zgjedhje, zbatohet ligji i vendit ku ai kishte banimin e zakonshëm, dhe ky ndryshim mund të prekë kuotat e rezervuara. Pyetja nuk është akademike: nga përgjigjja varet kush merr çfarë.

Dokumentet që lëshohen në njërin vend dhe duhen në tjetrin kërkojnë përkthim të vërtetuar dhe legalizim. Certifikata e vdekjes, ajo e lidhjes familjare dhe testamenti përbëjnë bërthamën e dosjes, dhe secila ka zyrën e vet dhe kohën e vet. Posta ndërmjet vendeve ka ritme që nuk duhen llogaritur të shpejta, prandaj kërkesat nisen herët dhe në paralel.

Gjuha shton pengesën: një fjalë juridike italiane mund të mos ketë të njëjtin kuptim në shqip, dhe përkthyesi duhet ta dijë dallimin. Në familje, personi që flet më mirë italishten shpesh bëhet kontakt për të gjithë, dhe kjo i jep peshë të madhe fjalëve të tij; është e dobishme që shpjegimet t'i japë mbrojtësi. Kur sendet e trashëguara kanë detyrime penale në njërin vend dhe jo në tjetrin, mbrojtësit e Italisë dhe të Shqipërisë koordinohen. Përfaqësia konsullore mund të ndihmojë me dokumentet e identitetit, por nuk ndërhyn në çështjen e trashëgimisë.

Si e merr studio pjesën penale të një trashëgimie

Studio ndjek anën penale të asaj që del nga një trashëgimi: sendet me detyrime, afatet e deklarimit, mospërmbushjet dhe çdo letër që flet për procedim. Për anën civile, si ndarja e pasurive ose procedura te noteri, koordinohemi me kolegë që ndjekin këtë fushë, në Itali ose në Shqipëri, sipas rastit. Kontakti bëhet me telefon ose me postë elektronike në adresën avvmassimoromano@gmail.com.

Në telefonatën e hapjes kërkojmë listën e sendeve që sjellin detyrime, datat e vdekjes dhe të marrjes së letrave, si dhe çdo akt që keni marrë nga zyrat. Pastaj shpjegojmë cilat afate duhen shikuar menjëherë dhe cilat mund të presin, dhe çfarë nuk duhet bërë me sendet deri sa të sqarohet gjendja. Kur ka letër që flet për procedim, e lexojmë me përparësi.

Biseda zhvillohet në shqip ose në italisht. Studio ka zyra në Romë, Milano dhe Napoli, dhe takimi mund të bëhet me telefon kur trashëgimtarët janë në vende të ndryshme. Mund të flasim me të gjithë njëkohësisht, që versioni të jetë i njëjtë. Nuk japim premtime mbi rezultatin e një procedimi, dhe nuk parashikojmë si do të ndahet trashëgimia: japim një lexim të qartë të detyrimeve me afat dhe të hapave që kërkohen.

Fjalët e trashëgimisë që dalin në letra

Në letrat e trashëgimisë, të noterëve dhe të zyrave gjenden fjalët më poshtë, të shpjeguara në mënyrë të thjeshtë:

• Trashëgimlënës: personi që ka vdekur dhe ka lënë pasurinë. Ai mund të zgjedhë me testament ligjin që zbatohet.
• Testament: dokumenti ku trashëgimlënësi shpreh vullnetin e tij, përfshirë zgjedhjen e ligjit të shtetësisë së vet.
• Banim i zakonshëm: vendi ku personi jetonte në mënyrë të qëndrueshme. Kur nuk ka zgjedhje në testament, ligji i këtij vendi zbatohet.
• Kuotat e rezervuara: pjesët që ligji u siguron disa anëtarëve të familjes, edhe kur testamenti thotë ndryshe.
• Rregullat evropiane: normat e përbashkëta që caktojnë cili ligj zbatohet kur trashëgimia prek më shumë se një vend.
• Detyrim deklarativ: detyra për të njoftuar autoritetet për një send të trashëguar, si arma, brenda afatit që ligji e parashikon.
• Afat: koha brenda së cilës duhet bërë një veprim. Mospërmbushja e disa afateve sjell pasoja penale.
• Heqje dorë: hapi me të cilin trashëgimtari refuzon trashëgiminë. Ka rregullat dhe afatet e veta.