Veprimtaria pa autorizim: profesionet dhe licencat

Të ndaleni sot, të rregulloheni ose të kundërshtoni

Kur ju njoftohet se po ushtroni një veprimtari që kërkon titull, ju keni përpara disa zgjedhje që nuk bashkëjetojnë lehtë, dhe secila ka një çmim që duhet shikuar qartë përpara se të vendosni.

Zgjedhja e ndalimit është të ndaleni menjëherë. Shpesh është e vetmja që ka kuptim, sepse çdo shërbim i dhënë pasi keni marrë njoftimin quhet vazhdim i sjelljes dhe ushqen akuzën me episode të reja. Çmimi është i dukshëm: humbni të ardhurat që mbanin familjen, klientët kalojnë te dikush tjetër, dhe në disa raste kontratat e nisura mbeten pezull. Por ky çmim është më i vogël se ai i një dosjeje që zgjerohet çdo javë.

Zgjedhja tjetër është të rregulloheni: të kërkoni titullin, të hyni në një regjistër, të bashkëpunoni me një person që ka lejen e duhur dhe që merr përgjegjësinë e aktit. Kjo rrugë mund të jetë e mirë, por nuk ndreq të kaluarën. Një titull i marrë sot nuk fshin atë që ka ndodhur dje, dhe një marrëveshje e improvizuar me një «mbulues» mund të bëhet vetë një problem më i rëndë, sepse përfshin edhe atë person.

Zgjedhja e fundit është të kundërshtoni se veprimtaria juaj ishte e rezervuar për një profesion. Në disa raste është e vërtetë: ndihma me një formular, këshilla e përgjithshme ose një punë teknike që nuk kërkon titull nuk janë ushtrim i profesionit. Por kufiri është i hollë, dhe duhet provuar me dokumente, jo me bindje personale.

Mos zgjidhni asnjërën pa folur me avokatin. Ndërkohë, ndaloni reklamimin e çdo titulli që nuk e keni.

Kush arrin te kjo faqe

Njerëzit që e lexojnë këtë faqe nuk e shohin veten si ata që ushtrojnë një profesion pa leje. Shumica e kanë filluar si ndihmë, dhe kanë vazhduar sepse kishte kërkesë.

Një situatë e shpeshtë është ajo e personit që bën trajtime në banesë: injeksione, masazhe terapeutike, trajtime estetike që hyjnë në lëkurë, këshilla për dieta. Nuk ka praktikë, nuk ka tabelë, ka vetëm klientë të njohur nga komuniteti. Papritur një klient ndihet keq ose ankohet, dhe ndërhyn policia.

Një tjetër është ajo e punëtorit të ndërtimit ose të instalimeve që me kalimin e kohës ka filluar të nënshkruajë ose të vërtetojë punime që kërkonin një teknik me titull. Për klientin, punimi është bërë mirë; për ligjin, një akt që duhej bërë nga një person i caktuar është bërë nga dikush tjetër.

Disa janë persona me diplomë të marrë në Shqipëri që ushtrojnë në Itali përpara se ajo të njihet. Duken sikur kanë të drejtën, por kjo e drejtë nuk ekziston ende zyrtarisht, dhe përdorimi i titullit para njohjes është pikërisht gjëja që ndëshkohet.

Në fund janë ata që ndihmojnë bashkëkombësit me praktika, formularë dhe këshilla ligjore informale. Pyesin nëse po bëjnë diçka të gabuar, dhe përgjigja varet nga ajo që bëjnë realisht, jo nga emri që i vënë. Ka edhe nga ata që hapin një veprimtari tregtare pa licencë: për ta, sanksioni zakonisht është administrativ dhe jo penal, dhe kjo ndryshon gjithçka.

Çfarë ndryshon në të ardhura, në klientë dhe në emrin tuaj

Pasoja më e shpejtë është ndërprerja e veprimtarisë. Nëse ka pasur një kontroll ose një sekuestrim të materialit, nuk keni më me çfarë të punoni; nëse jo, frika e klientëve e bën punën të pamundur edhe pa ndalim formal. Rrjeti i njohjeve në komunitet, ku shumica e klientëve vinin me rekomandim, e përhap lajmin shpejt dhe jo gjithmonë saktë.

• Të ardhurat: nëse veprimtaria ishte burimi kryesor i familjes, humbja është e menjëhershme; këshillohuni për një punë të rregullt përpara se të vijë një ndalim më i gjerë, por mos nisni një veprimtari të re me të njëjtin profil derisa çështja të sqarohet.
• Klientët që kanë pësuar dëm: mund të kërkojnë shpërblim veçmas, në rrugë civile, dhe këto kërkesa ecin pavarësisht nga procedimi penal.
• Leja e qëndrimit: një procedim për ushtrim pa titull mund të dalë kur rinovohet dokumenti, sidomos nëse jeni regjistruar si i punësuar në një sektor tjetër.
• Reputacioni: në një komunitet të vogël, një akuzë e tillë ndjehet më shumë se në qytet të madh, dhe kjo ndikon marrëdhëniet me të afërmit dhe me njohjet.
• Punësimet e ardhshme: disa vende pune kërkojnë dëshmi të pastërtisë gjyqësore, dhe një dosje e hapur mund të vonojë një pranim.
• Pajisjet: mjetet e punës mund të jenë sekuestruar; pyesni për kthimin e tyre dhe mos blini të reja për të njëjtën veprimtari para se të qartësohet pozita.

Çfarë nuk duhet bërë sapo çështja është hapur

Në këtë materie gabimet bëhen zakonisht kur njeriu përpiqet ta mbrojë punën e tij me mënyra që e dëmtojnë.

• Mos vazhdoni të pranoni klientë «vetëm ata të vjetrit». Çdo shërbim pas njoftimit është një episod i ri, dhe kontrolli i radhës ndodh pikërisht atëherë kur nuk e pret.
• Mos hiqni nga rrjetet sociale të gjitha fotot dhe faqet e reklamës në mënyrë të nxituar. Ruajini si kopje, pastaj kërkoni udhëzim; fshirja e menjëhershme duket si fshehje.
• Mos kërkoni ndihmë nga një person me titull që ta «mbulojë» veprimtarinë tuaj pa një rregullim të vërtetë. Mund ta tërhiqni edhe atë në problem.
• Mos u përpiqni t'i mbyllni gojën klientit që ankohet me para ose me presion. Mund të kthehet në vepër tjetër dhe e humbet çdo vlerë të mirëbesimit.
• Mos pretendoni një titull që e keni vetëm në Shqipëri sikur të ishte i njohur këtu. Është pikërisht shkelja kryesore.
• Mos nënshkruani procesverbale në kontroll pa i lexuar; mund të thonë se pranoni veprimtarinë që kontestoni.
• Mos flisni për çështjen me klientët në grupe ose në mesazhe. Çdo fjalë mund të bëhet provë.
• Mos i telefononi klientët e vjetër për t'u thënë «mos thoni asgjë». Kërkesa për heshtje është vetë një provë se dini që diçka nuk shkoi.

Nëse nuk jeni të sigurt për një veprim, pyesni përpara se ta bëni. Kostoja e një pyetjeje është e vogël në krahasim me kostos së një episodi të ri në dosje.

Dokumentet që tregojnë çfarë keni bërë realisht

Në këto çështje dallimi midis ndihmës dhe ushtrimit të një profesioni qëndron te detajet, dhe detajet duken vetëm nga dokumentet. Mblidhini përpara se t'i përmbledhni me fjalë.

• Çdo gjë që tregon çfarë shërbimesh keni dhënë: mesazhe me klientët, njoftime, reklama, çmimore, fatura ose pagesa. Ato vendosin nëse veprimtaria ishte e rezervuar për një profesion apo thjesht ndihmë.
• Titujt dhe diplomat që keni, nga Italia dhe nga Shqipëria, me përkthimet dhe me çdo kërkesë njohjeje të bërë. Edhe një kërkesë e nisur ka rëndësi, sepse tregon qëllimin tuaj.
• Kontratat, autorizimet dhe pëlqimet e klientëve, nëse ekzistojnë; pa to, pyetja kush mbante përgjegjësi mbetet e hapur.
• Njoftimet e kontrollit, procesverbalet dhe listat e materialeve të sekuestruara, me të gjitha faqet.
• Çdo licencë tregtare ose regjistrim që keni pasur, edhe nëse nuk mbulon gjithçka, sepse ndan pjesën administrative nga ajo penale.
• Një shënim të rendit kohor: kur filluat, çfarë bënit në fillim, kur ndryshoi veprimtaria, kur morët njoftimin.
• Fotografi të vendit ku e ushtroni veprimtarinë dhe të pajisjeve që përdorni, me datë. Ato tregojnë nëse bëhej fjalë për një vend pune të organizuar apo për një ndihmë të rastësishme.
• Çdo korrespondencë me një zyrë, regjistër ose organ të profesionit, sidomos nëse keni pyetur në disa raste nëse ju duhej një leje: tregon mirëbesim.
• Emrat e personave që punonin me ju dhe çfarë roli kishin, sepse përgjegjësia mund të shpërndahet ndryshe nga ç'duket.

Mos shtoni asgjë me prapa datë dhe mos plotësoni boshllëqe me hamendje.

Kur diploma dhe veprimtaria vijnë nga Shqipëria

Për shumë shqiptarë, titulli i profesionit është marrë në Shqipëri dhe veprimtaria ushtrohet në Itali. Midis titullit dhe ushtrimit ka një hap që shpesh kalon pa u vënë re: njohja e titullit. Pa të, titulli ekziston në letër por jo këtu, dhe ushtrimi i profesionit mbështetet te një titull që sistemi italian nuk e njeh ende.

Kjo ka pasoja praktike. Procedura e njohjes kërkon dokumente nga Shqipëria: diplomën, listën e lëndëve, certifikatat e punës, shpesh me përkthim të vulosur dhe me njohje formale. Këto kërkohen nga universiteti, nga ministria ose nga regjistri përkatës atje, dhe postat, vonesat e zyrave dhe ndryshimet e emrave mund ta zgjasin procesin shumë. Nëse keni ndërruar mbiemër ose keni dokumente me gabime shkrimi, filloni sa më shpejt.

Edhe puna e kundërt ndodh: dikush ka ushtruar në Itali pa titull dhe tani kthehet në Shqipëri, ku lind pyetja nëse çështja italiane mund të dalë atje. Në përgjithësi regjistrat e secilit shtet janë të ndarë dhe njoftimi nuk është i menjëhershëm, por mos supozoni se askush nuk do ta shohë: një dëshmi gjyqësore që kërkohet atje ose këtu mund ta nxjerrë në pah.

Kur titulli është ndryshe i vlefshëm në Shqipëri, mos e përdorni kurrë si argument se «jam i autorizuar»: këtu ajo nuk ka peshë të vetvetishme. Dhe nëse keni nevojë për dokumente nga atje, kërkojini përmes një kolegu ose një përfaqësuesi të besuar, jo përmes dikujt që «e njeh dikë në zyrë».

Si e merr studio një çështje për ushtrim pa titull

Shkruani te avvmassimoromano@gmail.com ose telefononi në numrin e shënuar në faqe. Në mesazh thoni vetëm çfarë veprimtarie bëni, çfarë akti keni marrë dhe nëse është bërë ndonjë kontroll ose sekuestrim. Mos tregoni tërë historinë me shkrim; do ta tregoni në bisedë.

Në telefonatën fillestare avokati do të kërkojë të kuptojë me saktësi çfarë shërbimesh jepni, kujt dhe për çfarë pagese, çfarë titujsh keni dhe ku, dhe a ka pasur kurrë një ankesë. Kjo bisedë nuk është një pyetje e përgjithshme: kufiri midis ndihmës dhe ushtrimit të profesionit vendoset pikërisht aty. Nëse veprimtaria është e llojit tregtar dhe jo e profesionit të rregulluar, do t'ju themi menjëherë se rruga është tjetër.

Studio punon në shqip dhe në italisht, dhe aktet ju shpjegohen në gjuhën tuaj, fjalë për fjalë aty ku një term teknik ka rëndësi. Selitë janë në Romë, Milano dhe Napoli; takimet bëhen edhe në distancë. Kur duhen dokumente nga Shqipëria, si diploma ose certifikatat, kërkimi kryhet përmes një kolegu atje, që të mos humbni kohë me ndërmjetës.

Nuk bëjmë premtime për rezultatin. Çdo hap, çdo kosto dhe çdo rrezik bisedohet përpara se të nënshkruani ose të dërgoni diçka.

Nëse ka pasur sekuestrim, sillni listën e materialeve të marra dhe emrin e zyrtarit që e ka bërë. Nëse një klient ka pësuar dëm, na tregoni kush është, pa e kontaktuar ju vetë. Çdo kontakt ndërmjet jush dhe tij kalon përmes avokatit, që të mos lexohet si presion.

Pyetje për avokatin kur akuzohet ushtrimi pa titull

Këto pyetje nuk dalin vetvetiu, por ndryshojnë mënyrën si ndërtohet mbrojtja.

• Veprimtaria që bëja ishte vërtet e rezervuar për një profesion, apo ishte ndihmë ose shërbim që nuk kërkon titull?
• A kam kryer akte që ligji ia rezervon vetëm atij profesioni, apo vetëm këshillova ose shoqërova dikë?
• Nëse kam diplomë shqiptare, a ndihmon fakti që kam nisur procedurën e njohjes, edhe pse nuk ishte mbyllur?
• Titulli që përdora në reklamë ishte i qartë si i huaj, apo mund të krijonte përshtypjen se ishte i njohur këtu?
• Klienti ka pësuar dëm real, dhe si ndikon kjo në akuzë dhe në kërkesat civile?
• Çfarë mund të ndaj nga veprimtaria ime që nuk kërkon titull, që të vazhdoj pa rrezik?
• Materialet e sekuestruara mund të kthehen, dhe cila është rruga për t'i kërkuar?
• Çfarë efekti ka mbi lejen time të qëndrimit dhe mbi punën e ardhshme?
• Nëse nuk kam fituar asgjë nga ky shërbim, por vetëm kam ndihmuar, a ndryshon pozita ime?
• Cilat nga aktet që kam bërë mund t'i vazhdoj ligjërisht, dhe si e provoj kufirin?
• Nëse e rregulloj titullin tani, a mund ta përmend këtë si element në favorin tim?
• Çfarë rreziku ka për personin që më ka dhënë mjetet ose që ka punuar me mua?
• A mund të bëhet një marrëveshje me klientin e dëmtuar, dhe si bëhet pa u lexuar si presion?

Merrni këto pyetje me vete dhe shënoni përgjigjet; ato do të tregojnë shpejt nëse rruga është e rregullueshme apo kërkon mbrojtje më të thellë.

Fjalët që do të gjeni në aktet e veprimtarisë pa autorizim

Aktet që ju vijnë përdorin terma që duken të ngjashëm por kanë pasoja të ndryshme. Këto janë ato që do të shihni.

• Profesion i rregulluar: veprimtaria që ligji ia rezervon vetëm atij që ka një titull dhe një regjistrim të posaçëm, si mjeku, avokati, inxhinieri ose kontabilisti.
• Ushtrim pa titull: kryerja e akteve të atij profesioni nga dikush që nuk i plotëson kushtet. Është vepër penale, jo gabim administrativ.
• Licencë: autorizimi për një veprimtari tregtare; mungesa e saj sjell zakonisht sanksione administrative dhe mbyllje, jo procedim penal.
• Njohje e titullit: procedura me të cilën një diplomë e marrë jashtë vendit pranohet zyrtarisht këtu.
• Përdorim i titullit: thirrja me një emër profesioni, edhe pa kryer akte; mund të jetë vetë shkelje.
• Sekuestrim: bllokimi i mjeteve ose i materialeve nga autoriteti; ka rrugën e vet të kundërshtimit.
• Njoftim: shkresa që ju vjen; data e mbërritjes fillon afatet për t'iu përgjigjur.
• Regjistri i profesionit: lista zyrtare e atyre që kanë të drejtë ta ushtrojnë profesionin; mungesa juaj aty është pika e nisjes së akuzës.
• Akte të rezervuara: veprimet që ligji ia lë vetëm atij profesioni; nëse i kryeni, ushtroni profesionin, edhe pa e quajtur ashtu.
• Sanksion administrativ: gjobë ose mbyllje e vendosur nga një zyrë, jo nga gjyqtari; është rruga normale për veprimtaritë tregtare pa licencë.
• Vërejtje: njoftim i kontrollit që ju kërkon të rregulloheni; mos e injoroni, sepse mund të ndiqet nga masa më të rënda.