Detyrimet ndaj shtetit shqiptar për kë jeton jashtë

Kush e hap këtë faqe me letrën nga Shqipëria

E hap shpesh personi që ka marrë lajm nga familja në Shqipëri se kanë ardhur letra në emrin e tij: njoftim nga gjykata, nga komuna ose nga zyra e gjendjes civile. Ai ka jetuar prej vitesh në Itali dhe mendonte se çdo raport me administratën shqiptare ishte mbyllur. Nuk e di nëse është çështje e vogël administrative apo procedim penal i hapur pa dijen e tij.

E hap edhe familjari që ka marrë letrën në adresën e vjetër të të afërmit, dhe nuk di si ta njoftojë, çfarë të bëjë me të dhe nëse duhet ta hapë. Shpesh adresa e regjistruar atje nuk është më ajo reale, dhe njoftimet vijnë tek njerëz që nuk e njohin më personin.

E hap, më në fund, ai që ka nevojë për dokument shqiptar, si certifikatë lindjeje, vërtetim pastërtie gjyqësore ose pasaportë, dhe që po zbulon se regjistrimi i tij atje ka boshllëqe. Në çështjet penale italiane këto dokumente kërkohen shpesh, dhe pa to procedura vonon. Këtu shpjegohet çfarë detyrimesh vazhdojnë të ekzistojnë edhe pas shumë vitesh jashtë dhe si të dalloni çështjen e vogël nga ajo e rëndë.

Disa e hapin sepse duan të rregullojnë çështje familjare në Shqipëri, si prona ose trashëgimia, dhe mësojnë se regjistri ka të dhëna të vjetra që pengojnë. Nuk dinë nëse kjo ka lidhje me çështjen penale italiane që kanë në dorë, dhe nga cila anë të fillojnë.

Çfarë bëhet menjëherë: kontroll, njoftim, përditësim

Vendimi që nuk pret është të kuptoni nëse letra është çështje administrative apo gjyqësore. Njoftimi nga zyra e gjendjes civile ose nga komuna kërkon zakonisht përditësim të të dhënave; njoftimi gjyqësor kërkon përgjigje brenda afatit dhe mund të nënkuptojë procedim penal. Mos e hidhni poshtë letrën si "të parëndësishme" dhe mos e hapni nëse jeni të pasigurt për përmbajtjen; kërkoni që familjari ta fotografojë dhe ta dërgojë.

Vendimi tjetër është nëse do të përditësoni adresën e regjistruar në Shqipëri. Përditësimi mund të bëhet përmes konsullatës ose përmes familjarit me prokurë, dhe çmimi është se njoftimet e ardhshme do t'ju arrijnë drejtpërdrejt. Çmimi i mosveprimit është se njoftimet mund të ecin pa ju dhe procedimi të përfundojë në mungesë. Mbrojtësi italian dhe kolegu shqiptar koordinojnë kush e merr përsipër verifikimin.

Vendimi përmbyllës është nëse do të ktheheni në Shqipëri për të sqaruar çështjen. Kthimi mund të duket zgjidhje e thjeshtë, por nëse ekziston procedim i hapur ose njoftim ndalimi, ai mund të çojë në ndalim në kufi. Përpara se të udhëtoni, kontrolloni përmes kolegut shqiptar nëse ekziston ndonjë çështje. Çmimi i verifikimit është kohë; çmimi i udhëtimit pa verifikim është rreziku i ndalimit.

Ndërmjet këtyre vendimeve, mbajeni familjarin të qetë dhe të informuar: ai nuk duhet të nënshkruajë ose të pranojë asgjë në zyrë pa ju lajmëruar. Letrat nga Shqipëria shpesh vijnë me ton të ashpër, por kuptimi real shihet vetëm pasi letra të jetë lexuar deri në fund.

Dokumentet që duhen mbledhur nga Italia dhe Shqipëria

Detyrimet ndaj shtetit shqiptar zgjidhen me dokumente, shpesh të ndara mes Italisë dhe Shqipërisë. Mblidhini herët, sepse marrja e tyre kërkon javë.

• Pasaporta ose karta e identitetit shqiptare, e vlefshme ose e skaduar, dhe çdo dokument identiteti italian; tregojnë emrin, datëlindjen dhe vendlindjen siç figurojnë.
• Certifikata e gjendjes civile e lëshuar në Shqipëri: lindja, martesa, përbërja e familjes, së bashku me kopjen e adresës së regjistruar atje.
• Letrat e marra nga Shqipëria, të fotografuara dhe të ruajtura me zarfin, datën e marrjes dhe emrin e atij që i ka marrë.
• Prokura e lëshuar për familjarin ose për kolegun në Shqipëri, nëse keni dhënë të tillë, dhe kopja e saj e legalizuar.
• Dëshmitë e qëndrimit tuaj në Itali: kontrata e punës, qiraja, titulli i qëndrimit, që provojnë se nuk keni qenë atje kur është dërguar njoftimi.
• Vërtetimi i pastërtisë gjyqësore shqiptare, nëse e keni, ose kërkesa për ta marrë, sepse kërkohet shpesh në çështjet italiane.
• Emri dhe kontakti i kolegut shqiptar ose i zyrës që do të kontrollojë nëse ekziston procedim i hapur në emrin tuaj.
• Vërtetimi i çdo detyrimi financiar ndaj shtetit shqiptar, si taksa ose gjoba, nëse ekzistojnë, së bashku me provën e pagesës.
• Certifikata e shtetësisë ose çdo dokument që tregon statusin tuaj shqiptar, kur kërkohet për çështjen italiane.
• Kopje e kontratave të pronës ose e vërtetimeve të trashëgimisë, nëse çështja lidhet me to.

Çfarë ndryshon në jetën e përditshme kur lidhjet me shtetin tjetër mbeten të hapura

Jeta e shtetasit që banon në Itali dhe ka dokumente atje është e ndarë mes administratave të Italisë dhe të Shqipërisë. Rinovimi i titullit italian kërkon certifikata shqiptare; regjistrimi i gabuar ose i vjetër atje e bllokon praktikën këtu. Kur kërkohet bashkim familjar, shtetësi ose rinovim, mungesa e dokumentit nga Shqipëria mund të vonojë muaj.

Udhëtimet drejt Shqipërisë mund të prekin gjithashtu nga detyrime të pazgjidhura: njoftime të pa marra, procedime të hapura, regjistrime të vjetra. Nëse ekziston njoftim ndalimi, personi mund të ndalohet në kufi gjatë udhëtimit familjar, pa e ditur. Prandaj kontrolli paraprak nuk është formalitet, por mbrojtje.

Në familje, nga ana tjetër, detyrimet ndaj shtetit shqiptar lidhen me prindërit e moshuar, me pronat dhe me trashëgiminë. Pronat që nuk janë regjistruar saktë, trashëgimia e pa ndarë dhe vërtetimet e vjetra krijojnë çështje që shfaqen kur humbet dikush. Ato nuk janë çështje penale, por mund të bëhen të tilla nëse lindin mosmarrëveshje. Është më mirë të rregullohen kur nuk ka ndonjë urgjencë.

Në rutinën e përditshme, shumë persona nuk e vënë re këtë lidhje derisa t'u duhet dokument i shpejtë: kërkesa për bashkim familjar, për shtetësi ose për rinovim. Atëherë zbulojnë se regjistri atje ka emër të shkruar ndryshe, datë lindjeje të gabuar ose adresë që nuk ekziston më. Korrigjimi kërkon kohë dhe shpesh edhe shkresa të reja, dhe ndërkohë praktika italiane qëndron në pritje. Prandaj kontrolli i regjistrit shqiptar është më mirë të bëhet përpara se të hapet çështja këtu.

Pyetjet që nuk vijnë natyrshëm

Njerëzit që jetojnë jashtë harrojnë se ndarja mes shteteve nuk i bën ata të papërfshirë. Këto pyetje i japin bisedës me mbrojtësin drejtimin e duhur.

• A ekziston procedim i hapur në emrin tim në Shqipëri, dhe si kontrollohet pa u ekspozuar?
• Në cilën adresë më njoftohen aktet atje dhe si e përditësoj pa udhëtuar?
• Çfarë dokumentesh shqiptare më duhen për çështjen italiane dhe sa kohë kërkon marrja e tyre?
• A mund të jap prokurë për familjarin që të më përfaqësojë, dhe çfarë kufijsh ka?
• Çfarë ndodh nëse njoftimi gjyqësor nuk më ka arritur kurrë?
• A kam rrezik ndalimi nëse udhëtoj në Shqipëri dhe si zbulohet përpara?
• Çfarë lidhje ka ndërmjet çështjes shqiptare dhe titullit tim të qëndrimit në Itali?
• Cili kolegë shqiptar mund të bashkëpunojë me mbrojtësin italian dhe me çfarë kostoje?
• Si e korrigjoj emrin ose datën e lindjes në regjistrin shqiptar pa udhëtuar atje?
• A pranohet certifikata e gjendjes civile e lëshuar elektronikisht dhe me çfarë kushtesh?
• Çfarë ndodh me njoftimet nëse familjari që i merr ndërron adresën ose vdes?
• A mund të kërkoj pastërti gjyqësore shqiptare nga Italia dhe sa kohë merr?
• Si lidhet detyrimi i vjetër me çështjen penale italiane dhe a ndikon në masat që kërkohen?
• Kush paguan për punën e kolegut shqiptar dhe si ndahet kostoja?

Çfarë nuk duhet bërë, dhe pse

Në raportet me shtetin e origjinës gabimet vijnë nga supozimi se distanca i mbyll gjërat. Këto janë sjelljet që dëmtojnë, me arsyen e secilës.

• Mos supozoni se çështja shqiptare është harruar ose parashkruar; procedimet mund të vazhdojnë për vite pa dijen e personit.
• Mos e hidhni letrën e marrë nga familja pa e lexuar; njoftimi mund të ketë afat që po ecën.
• Mos udhëtoni në Shqipëri pa kontrolluar nëse ekziston njoftim ose procedim; ndalimi në kufi është i mundur.
• Mos e lini familjarin të përgjigjet në zyrë pa mbrojtës; ajo që thotë atje mund të përdoret kundër jush.
• Mos përdorni ndërmjetës që premtojnë të "rregullojnë" dokumentet shpejt me pagesë; shpesh janë mashtrues ose krijojnë dokumente të rreme.
• Mos deklaroni adresë të rreme për të shmangur njoftimet; është shkelje e veçantë dhe prish besueshmërinë.
• Mos fshini letrat dhe mesazhet nga Shqipëria; provojnë datën kur keni marrë vesh dhe ndihmojnë të llogariten afatet.
• Mos lini familjarin të nënshkruajë dokumente në emrin tuaj pa prokurë të vlefshme; veprimet e tilla mund të shpallen të pavlefshme dhe të krijojnë çështje të reja.
• Mos bëni kërkesa të përsëritura në zyra të ndryshme shqiptare pa koordinim; shkresat që e kundërshtojnë veten ngatërrojnë regjistrin.
• Mos pranoni të paguani gjoba ose detyrime të vjetra pa e ditur nga vjen shuma dhe pa faturë; pagesa pa dokument nuk e mbyll çështjen.
• Mos shpërfillni letrat nga banka ose nga tatimet shqiptare, pasi detyrimet financiare mund të ecin pa ju dhe të bëhen çështje gjyqësore.

Kur dosja ndahet mes sistemeve, si koordinohet puna

Kur detyrimet ndaj shtetit shqiptar kalojnë në çështje penale, dosja ndahet realisht mes sistemeve gjyqësore, dhe mbrojtja italiane nuk mund të marrë dokumente drejtpërdrejt nga zyrat shqiptare pa kanalet e caktuara. Kjo kërkon koordinim me kolegë atje, të cilët kontrollojnë regjistrat, kërkojnë aktet dhe përfaqësojnë ju përpara autoriteteve shqiptare kur është e nevojshme.

Dokumentet e lëshuara në Shqipëri kërkojnë përkthim të zyrtarizuar dhe formën e legalizimit për t'u pranuar në Itali; dokumentet italiane, anasjelltas, kërkojnë legalizim për t'u përdorur në Shqipëri. Posta mes Italisë dhe Shqipërisë është e ngadaltë; origjinalet dërgohen me kurier me gjurmim, ndërsa kopjet skanohen për fillimin e punës. Nuk ka diferencë ore, kështu koordinimi bëhet gjatë ditës pa vështirësi.

Konsullata ose ambasada shqiptare është pika e kontaktit për dokumente të gjendjes civile, për përditësim të regjistrimit dhe për prokura. Ajo nuk jep këshilla juridike dhe nuk ndërhyn në procedimet. Në Itali, gjuha e akteve është italishtja, dhe personi i hetuar ka të drejtë përkthyesi; në Shqipëri, ajo e akteve të tyre është shqipja, dhe kolegu atje merr përsipër shkresat që nuk përkthehen vetvetiu.

Në praktikë, mbrojtësi italian ju shpjegon rendin e hapave, ndërsa kolegu shqiptar kryen vetëm ato që janë të nevojshme dhe të miratuara nga ju. Çdo kërkesë drejtuar zyrave atje regjistrohet me datë, që të dihet kur është dërguar dhe kur pritet përgjigjja.

Si e merr studio këtë lëndë

Studioja pranon kontaktin në çdo orë, në shqip ose në italisht. Dëgjojmë çfarë letre keni marrë nga Shqipëria, kush e ka dorëzuar dhe çfarë nevojash dokumentesh keni. Kërkojmë foto të letrës dhe të zarfit me mesazh ose postë elektronike, dhe nuk kërkojmë që të vendosni asgjë në atë bisedë.

Pas leximit, mbrojtësi ju shpjegon në fjalë të thjeshta nëse është çështje administrative apo gjyqësore, çfarë afatesh ecin dhe çfarë duhet kontrolluar në Shqipëri. Ngarkesa dokumentohet me shkrim, ku përcaktohet çfarë përfshihet. Kur duhet kontrolluar regjistri atje, përgatisim kërkesën dhe e kalojmë te kolegu shqiptar, me ju në kopje.

Studio ka zyra në Romë, Milano dhe Napoli, dhe punon me kolegë në Shqipëri për verifikimet. Nuk bëjmë kontakte të pavarura me zyrat shqiptare pa dijen tuaj. Pas çdo hapi ju njoftoheni menjëherë, me fjalë të thjeshta, dhe jo vetëm kur vjen përgjigjja.

Në këto çështje, hapi fillestar është të kuptojmë nëse letra që keni marrë është e rrezikshme apo thjesht administrative. Për këtë nuk kërkojmë dokumente të shumta; mjafton foto e letrës dhe e zarfit. Nëse duket gjyqësore, kolegu shqiptar kontrollon regjistrin e procedimeve dhe ne ju themi çfarë gjendjeje ka. Nëse është administrative, ju drejtojmë te zyra e duhur dhe shpjegojmë çfarë dokumentesh duhen. Nuk e zmadhojmë çështjen dhe nuk e lëmë pa kontroll. Gjithçka që mësohet vjen te ju me fjalë të thjeshta, dhe kopjet e shkresave ruhen në dosjen tuaj, që të keni gjurmë të shkruar të çdo hapi.

Fjalët që do të hasni në letrat nga Shqipëria

Letrat e administratës shqiptare përdorin terma që nuk janë gjithmonë të qartë. Këto janë më të përsëriturat, në gjuhën e përditshme.

Gjendje civile është regjistri ku mbahen lindja, martesa, përbërja e familjes dhe adresa; mbetet në Shqipëri edhe kur jetoni jashtë. Shërbim ushtarak është detyrimi i dikurshëm i meshkujve, që tani është vullnetar, por pozicione të vjetra mund të figurojnë ende të hapura në regjistra. Adresa e regjistruar është vendbanimi zyrtar atje, ku dërgohen njoftimet gjyqësore dhe administrative.

Përditësim i të dhënave është kërkesa për ndryshimin e adresës ose të gjendjes civile në regjistër. Njoftim gjyqësor është shkresa që thërret personin ose e lajmëron për procedim. Prokurë është autorizimi që i jepni dikujt që të veprojë në emrin tuaj. Dokument me afat është certifikata ose letra që skadon dhe duhet përtërirë.

Nëse letra përmban fjalë që nuk i kuptoni, mos e shpërfillni; pyesni mbrojtësin.

Regjistër i procedimeve është lista e çështjeve penale të hapura, të cilën e konsultojnë vetëm personat e autorizuar. Legalizim është vërtetimi që dokumenti i lëshuar në shtetin e origjinës pranohet edhe në shtetin tjetër. Përkthim i zyrtarizuar është përkthimi i bërë nga përkthyes i autorizuar dhe i vërtetuar me vulë. Pastërti gjyqësore është vërtetimi që tregon nëse personi ka vendime penale në regjistër. Vendbanim është vendi ku banoni realisht, i ndryshëm nga adresa e regjistruar. Këto fjalë shfaqen shpesh në letrat dhe kërkesat për dokumente, dhe kuptimi i tyre ndryshon sipas zyrës që i përdor.