I arrestuar në Cyrih: kantonet dhe procedura e njësuar

Kush e kërkon Cyrihun: nga fabrika te banka dhe te vendi i punës

Një ndërtues shqiptar që jeton prej vitesh në kantonin e Cyrihut ndalohet pas një përleshjeje jashtë një lokali dhe çohet në një stacion. Familja e tij në Itali e mëson lajmin nga një koleg dhe nuk e di nëse do të dalë para një gjyqtari të qytetit apo të një kantoni tjetër. Cyrihu është kantoni me numrin më të lartë të procedimeve në Zvicër dhe ai ku jeton pjesa më e madhe e komunitetit shqipfolës, kështu që këto raste janë më të shpeshta se sa mendohet.

Një punonjës ndërkufitar, që jeton në Itali dhe punon në Zvicër, ndalohet gjatë një kontrolli në vendin e punës ose gjatë udhëtimit. Ai nuk e di nëse leja e tij e punës është në rrezik, nëse punëdhënësi do ta mbajë dhe nëse mund të kthehet në Itali pas seancës. Familja e tij pyet nëse ky është një rast zviceran apo italian, dhe përgjigjja është se mund të jetë zviceran dhe italian në të njëjtën kohë.

Një i afërm në Shqipëri ose në Itali ka marrë një telefonatë nga një numër zviceran dhe nuk kupton gjermanishten e aktit. Ai kërkon të dijë nëse mund të zgjedhë vetë mbrojtësin, nëse duhet të udhëtojë dhe sa kohë ka. Procedura është federale prej disa vitesh, me afatet e përshkruara te faqja e përgjithshme për Zvicrën, por ekzekutimi mbetet kantonal, dhe kjo ndryshon mënyrën si funksionon çdo gjë.

Kjo faqe shpjegon çfarë është e veçantë për Cyrihun: kantonin, qendrën financiare, gjuhën dhe punën ndërkufitare.

Çfarë ndryshon në punë, banesë dhe qëndrim kur dikush mbahet në Zvicër

Në Zvicër leja e punës lidhet shpesh me një punëdhënës të caktuar, dhe një arrestim mund ta vërë në pikëpyetje. Kur personi mungon, punëdhënësi nuk ka detyrimin ta presë, dhe humbja e punës mund të sjellë humbjen e lejes. Kjo është arsyeja pse një njoftim i shkurtër dhe i saktë drejtuar punëdhënësit, i koordinuar me mbrojtësin, bën ndryshim të madh. Një justifikim i paqartë mund të bëhet shkak shkarkimi.

Banesa në Cyrih është e shtrenjtë dhe e vështirë për t'u gjetur. Shumë punëtorë jetojnë në dhoma të ndara ose në banesa të ofruara nga punëdhënësi, dhe nëse puna humbet, humbet edhe vendi ku fle. Një mik i besuar duhet të ketë qasje për të marrë pasaportën, kontratat dhe letrat e marra nga autoritetet. Sigurimi shëndetësor dhe pagesat e rregullta, që në Zvicër janë detyrim personal, duhen menduar që në fillim, sepse mungesa e pagesës krijon borxhe të reja.

Për punonjësit ndërkufitarë, çështja është tjetër. Një procedim në Zvicër mund të ndikojë në lejen e tyre të punës, por edhe në mënyrën si i vlerësojnë autoritetet italiane. Mbrojtësi në Itali duhet të njohë dosjen zvicerane, dhe anasjelltas. Familja në Itali ka të ngjarë të përballet me vështirësi financiare, sepse të ardhurat nga Zvicra ndalen menjëherë. Qiraja, shkolla e fëmijëve dhe dërgesat për familjen në Shqipëri nuk presin, prandaj një plan i thjeshtë shpenzimesh është i domosdoshëm.

Zgjedhjet e orëve që ndjekin një arrestim në Cyrih

Vendimi që nuk pret është kush e përfaqëson personin në Zvicër. Një mbrojtës vendas njeh kantonin, gjuhën dhe zakonet e prokurorisë dhe gjykatës, dhe është i vetmi që mund të veprojë drejtpërdrejt para tyre. Nëse familja pret një mbrojtës të caktuar nga shteti, ai mund të vijë shpejt, por nuk e njeh dosjen dhe mund të mos jetë i disponueshëm për kontakt të vazhdueshëm me Italinë. Nëse familja gjen vetë një mbrojtës, humb kohë në fillim, por merr një person që e ndjek çështjen deri në fund.

Një vendim tjetër është nëse personi flet gjatë pyetjes. Në një sistem ku afatet janë të rrepta, ka kohë për të biseduar me mbrojtësin para se të flasësh, dhe kjo kohë duhet shfrytëzuar. Procedura zhvillohet në gjermanisht, dhe personi ka të drejtë të kërkojë përkthyes; çmimi i një deklarate të dhënë pa të është një version që mund të kuptohet ndryshe nga ç'e ka menduar.

Një zgjedhje më vete është udhëtimi i familjes. Cyrihu është i lidhur mirë me Italinë, por kush udhëton pa ditur ku mbahet i afërmi mund të përfundojë para një porte të mbyllur dhe të harxhojë para që do t'i duheshin për mbrojtjen. Është më e arsyeshme të dërgohen dokumentet dhe të pritet përgjigja e mbrojtësit vendas për kohën dhe mënyrën e vizitës. Në fund, nëse dosja ka lidhje me Italinë, duhet vendosur kush koordinon mbrojtësit, sepse një deklaratë e dhënë në Zvicër mund të përdoret edhe në Itali.

Çfarë të ketë gati familja kur dëgjon emrin e Cyrihut

Për një person që mbahet në Zvicër, dokumentet që ndodhen në Itali ose në Shqipëri janë shpesh ato që e ndihmojnë më shumë, sepse tregojnë lidhjet dhe qëndrueshmërinë. Mblidhini në një skedar të vetëm.

• Pasaportën ose dokumentin e identitetit, kopjen e lejes së qëndrimit në Itali dhe të lejes së punës ose të qëndrimit në Zvicër.
• Kontratën e punës në Zvicër, emrin e punëdhënësit dhe kontaktet e tij, sepse leja e punës lidhet shpesh me të.
• Kontratën e qirasë në Zvicër dhe në Itali, që tregon se personi ka jetë të qëndrueshme dhe nuk do të largohet.
• Çdo akt ose mesazh të marrë nga autoritetet zvicerane, me datën dhe orën, edhe në gjermanisht, në origjinal dhe të pakorrigjuar.
• Emrat e personave që ishin të pranishëm gjatë ngjarjes ose arrestimit, dhe një përshkrim të shkurtër të asaj që dihet.
• Dokumentet e sigurimit shëndetësor dhe barnat në përdorim, sepse institucionet duhet të njoftohen shpejt për çdo terapi.
• Çdo dokument të punës ndërkufitare, kur personi jeton në Itali dhe punon në Zvicër, me orarët dhe kontratat përkatëse.
• Një shënim me telefonatat e marra nga Zvicra, me orën dhe numrin, që të rindërtohet rrjedha e ngjarjeve.

Dokumentet në gjermanisht mos i përkthyeni me aplikacion: dërgojini siç janë, dhe mbrojtësi i lexon me përkthyes. Nëse disa dokumente ndodhen te punëdhënësi zviceran, kërkojini kopje me shkrim, jo me gojë, sepse një premtim i dhënë me gojë humbet kur punëdhënësi ndryshon mendje.

Pyetje për mbrojtësin mbi kantonin, gjuhën dhe lejen e punës

Në Zvicër, ajo që duket e njëjtë nga larg ndryshon nga kantoni në kanton, dhe pyetjet e mira lidhen me këtë ndryshim. Mbani pranë këto pyetje dhe shënoni përgjigjet.

• Cili kanton është kompetent në rastin tim, dhe a kalon dosja nga një kanton në tjetrin?
• Ku mbahet personi dhe sa shpejt mund të marr kontakt me të, duke pasur parasysh se strukturat janë kantonale?
• Në cilën gjuhë zhvillohen aktet dhe seancat, dhe si sigurohet përkthyesi për secilin prej tyre?
• Çfarë efekti ka procedimi mbi lejen e punës dhe të qëndrimit në Zvicër, dhe çfarë dokumentesh duhet të paraqesim?
• Nëse personi është punonjës ndërkufitar, a mund të kthehet në Itali dhe në ç'kushte?
• Kush koordinon mbrojtësin vendas me studion në Itali, dhe si kalojnë dokumentet mes tyre?
• Çfarë deklaratash mund të përdoren më vonë në Itali, dhe si ruhen garancitë mes sistemeve?
• Çfarë mund t'i çojmë personit gjatë kohës që mbahet, dhe si organizohen vizitat dhe telefonatat?

Në Zvicër, shumë nga ato që pyesni varen nga kantoni, dhe mbrojtësi në Itali mund të mos i dijë të gjitha pa u koordinuar me kolegun vendas. Mos u habitni nëse përgjigjja është "po e kontrolloj me Cyrihun": është një përgjigje e ndershme, dhe më e mirë se një supozim. Kërkoni gjithashtu që t'ju njoftohet kur vjen përgjigjja, dhe pyesni çfarë ndryshon nëse personi transferohet nga një kanton në tjetrin. Shënoni përgjigjet me datën, që të dini kur janë dhënë, sepse praktikat ndryshojnë.

Zvicra dhe Italia: një kufi që është më shumë se një vijë në hartë

Zvicra nuk është pjesë e Bashkimit Evropian, dhe kjo ndihet në çdo dosje që e prek. Dokumentet, njoftimet dhe kërkesat mes autoriteteve zvicerane dhe italiane ndjekin kanale të veçanta, dhe nuk lëvizin me shpejtësinë e dosjeve brenda Bashkimit. Familja në Itali duhet të jetë e përgatitur për pritje më të gjata, dhe për dokumente që kërkojnë përkthim dhe vulë që vërteton origjinën.

Gjuha është pengesa e dukshme. Aktet zvicerane në Cyrih janë në gjermanisht, dhe familja në Itali, që flet shqip dhe italisht, duhet t'i përkthejë nga një përkthyes i regjistruar para se t'i përdorë në një procedurë italiane. Një përkthim i bërë nga një koleg ose nga një program shpesh nuk pranohet dhe humb kohë të çmuar. Është e rëndësishme që personi të kërkojë përkthyes gjatë çdo akti që kërkon të nënshkruajë ose të përgjigjet.

Zvicra dhe Italia kanë të njëjtin orar, kështu që telefonatat me mbrojtësin vendas nuk pengohen nga ora, por nga orari i prokurorisë dhe i gjykatës. Posta ndërkombëtare është e ngadaltë, dhe dokumentet e rëndësishme duhen dërguar me kurier të gjurmueshëm. Përfaqësia diplomatike shqiptare mund të ndihmojë me dokumente identiteti dhe me kontaktin me familjen, por nuk merr pjesë në procedurën penale. Mbrojtësi në Zvicër dhe ai në Itali duhet të flasin me njëri-tjetrin, sepse një deklaratë e dhënë në një anë mund të bjerë ndesh me atë të dhënë në tjetrën.

Si e koordinon studioja një dosje me një mbrojtës në Zvicër

Studioja punon në Zvicër nëpërmjet kolegëve që njohin kantonin dhe gjuhën, dhe në Itali drejtpërdrejt. Dërgoni në avvmassimoromano@gmail.com çdo fletë që keni marrë nga autoritetet zvicerane ose nga mbrojtësi vendas, me datën dhe orën, si dhe një numër telefoni ku mund t'ju gjejmë. Nëse personi është ende i ndaluar, shkruani "urgjent" në fillim të mesazhit dhe studioja e trajton si përparësi.

Në bisedën fillestare studioja kërkon të dijë çfarë ka ndodhur, çfarë mbrojtësi ka personi në Zvicër dhe nëse ekziston një procedim në Itali. Biseda zhvillohet në shqip dhe në italisht, dhe aktet në gjermanisht përkthehen nga një përkthyes kur duhet. Familja merr atë ditë një listë të qartë të gjërave për t'u mbledhur dhe të atyre që nuk duhen bërë.

Mandati dhe honorari bien dakord me shkrim në fillim. Studioja ka seli në Romë, Milano dhe Napoli, dhe nuk e zëvendëson mbrojtësin zviceran, por e koordinon me të, që secila anë të punojë me të njëjtat fakte. Kjo do të thotë shkëmbim dokumentesh, përkthime të kontrolluara dhe një rrjedhë e qartë informacioni drejt familjes. Studioja nuk premton rezultate, por kujdeset që asnjë afat dhe asnjë dokument të mos humbasë në kalimin nga një vend në tjetrin.

Nëse nuk dini në cilin kanton mbahet personi, mjafton emri i qytetit ose i stacionit që ju është thënë: kolegu vendas e verifikon.

Gabime që bëhen sidomos kur dikush mbahet në një kanton me gjuhë tjetër

Në Cyrih, gabimet më të rrezikshme nuk vijnë nga mungesa e njohjes së ligjit, por nga nënshkrimi i asaj që nuk lexohet dhe nga supozimi se çdo kanton punon njësoj. Ato mund të shmangen me pak disiplinë.

• Mos nënshkruani asnjë procesverbal në gjermanisht pa përkthyes: kuptimi i një fjalie mund të ndryshojë tërësisht pas nënshkrimit.
• Mos supozoni se çfarë ndodhi në një kanton ndodh njësoj në një tjetër: kohët, strukturat dhe praktikat ndryshojnë, edhe kur ligji është i njëjtë.
• Mos pranoni të flisni "në gjuhë të përbashkët" pa përkthyes zyrtar: ajo që thoni mund të kuptohet ndryshe nga ç'e keni menduar.
• Mos lini vendin e punës ose banesën pa e njoftuar mbrojtësin: garancitë e adresës dhe të punës peshojnë në seancë.
• Mos fshini mesazhe ose regjistrime nga telefoni dhe mos bisedoni për ngjarjen me kolegët: ajo që thuhet mund të përdoret më vonë.
• Mos udhëtoni nga Italia pa u siguruar ku mbahet personi dhe si mund të takohet: një udhëtim i kotë humb kohë dhe para.
• Mos publikoni lajmin në rrjetet sociale: komuniteti shqipfolës është i madh dhe lajmi përhapet menjëherë.

Cyrihu është një qytet ku shumë punëtorë shqiptarë njohin njëri-tjetrin, dhe lajmet përhapen shpejt. Kjo sjell shumë këshilla, dhe jo gjithmonë të sakta. Rregulli është i thjeshtë: ndiqni vetëm atë që ju thotë mbrojtësi, dhe kërkoni që çdo këshillë tjetër t'i kalojë atij para se ta zbatoni.

Fjalët që do të gjeni në aktet që vijnë nga Zvicra dhe nga Italia

Në këtë dosje aktet vijnë në gjuhë të ndryshme; këta janë termat që lidhen me atë që u tha më sipër dhe që ia vlen t'i dini para se të flisni me studion.

• Cantone është kantoni: njësia administrative zvicerane, që ekzekuton masat dhe organizon prokuroritë.
• Procedura federale është procedura penale e njësuar që vlen në të gjithë vendin, edhe pse ekzekutimi mbetet kantonal.
• Pubblico ministero është prokuroria: zyra që ndjek procedimin dhe kërkon masat para gjyqtarit.
• Custodia është mbajtja e personit në një strukturë, me afate që duhet respektuar para se të dalë para gjyqtarit.
• Interprete është përkthyesi: personi që ka të drejtë të kërkojë kur nuk e flet gjuhën e procedurës.
• Permesso di lavoro është leja e punës në Zvicër, që shpesh lidhet me punëdhënësin dhe mund të preket nga një procedim.
• Frontaliere është punonjësi ndërkufitar: ai që jeton në një vend dhe punon në tjetrin, siç ndodh mes Italisë dhe Zvicrës.
• Traduzione giurata është përkthimi i bërë nga një përkthyes i regjistruar, që e bën dokumentin e huaj të pranueshëm.

Disa nga këto fjalë mund të ngatërrohen me ekuivalentët e tyre italianë. "Kantoni" nuk është njësoj si një rajon italian: ka prokurori, gjykata dhe struktura të veta. "Leje pune" nuk është e njëjtë me "leje qëndrimi": personi mund të ketë njërën dhe jo tjetrën. Kur lexoni një akt zviceran, pyesni gjithmonë cili organ e ka lëshuar dhe për çfarë kompetence.