I arrestuar në Napoli: gjykata dhe institutet e qytetit

Kush kërkon ndihmë pasi dikush është marrë në Napoli

Një pjesë e madhe e kërkesave vijnë nga dikush që ka parë gjithçka me sy. Policia ka ardhur në shtëpi ose e ka ndaluar personin në rrugë, dhe ai që mbetet — shpesh bashkëshortja ose një vëlla — ka parë makinën të largohet pa ditur ku po shkon. Në një qytet të madh ku ka më shumë se një institut, pyetja ku ndodhet personi nuk ka përgjigje të menjëhershme, dhe kjo pritje pa adresë është pjesa më e rëndë e ditës.

Pastaj ka familjen që jeton larg, në një qytet tjetër italian ose në Shqipëri. Ajo merr vesh nga një telefonatë e shkurtër dhe duhet të vendosë brenda orësh nëse niset. Nevoja e saj e menjëhershme është të kuptojë nëse një udhëtim i bërë sot shërben për diçka, apo nëse është më mirë të presë lajmin pas seancës.

Dhe ka njeriun që nuk është ndaluar, por ka marrë një akt me postë: një njoftim që e fton diku, ose një letër që e informon se ekziston një procedim ndaj tij. Ai lexon fjalë italiane teknike, kupton gjysmën, dhe mendon se ka kohë sepse askush nuk e ka prekur. Ky është gabimi tipik i kësaj situate: pikërisht në këtë fazë ka më shumë hapësirë për të vepruar, dhe pikërisht këtu humbet më shumë kohë. Të tria këto situata kërkojnë gjëra të ndryshme, por asnjëra nuk përfiton nga pritja.

Ç'ndryshon në punë dhe në banesë kur personi mbetet brenda

Një ndalim në Napoli e ndërpret menjëherë zinxhirin e të ardhurave të familjes, sepse shpesh është një i vetëm që sjell rrogë. Nëse puna është me kontratë sezonale ose në ndërtim, mungesa e disa ditëve e mbyll marrëdhënien pa asnjë letër dhe pa të drejtë ankese praktike. Dikush duhet të flasë me punëdhënësin menjëherë, pa i treguar dosjen, thjesht për të mbajtur vendin të hapur nëse është e mundur.

Qiraja është problemi që vjen i dyti dhe godet më fort. Në lagjet ku banojnë shumë familje të huaja, marrëveshjet janë shpesh gojore dhe pronari nuk pret: dy muaj pa pagesë dhe sendet dalin në korridor. Nëse mund të paguhet qoftë një pjesë, paguhet, dhe ruhet prova e pagesës, sepse një banesë e qëndrueshme ka peshë edhe kur diskutohet nëse personi mund të presë jashtë.

Fëmijët në shkollë kanë nevojë për një version të thjeshtë dhe të njëjtë nga të gjithë të rriturit, përndryshe e mësojnë nga shokët në formën më të keqe. Lejet e qëndrimit dhe praktikat në pritje nuk ndalen vetë, por kërkojnë që dikush të marrë postën në adresën e vjetër dhe ta lexojë. Udhëtimi në Shqipëri për një festë ose për një të sëmurë mund të mos jetë më i mundur, dhe kjo duhet thënë atyre që presin, sepse një premtim i pambajtur nga larg bën më shumë dëm se lajmi i keq.

Vendimet që duhen marrë kur gjykata punon me ngarkesë

Në një qytet ku kalendarët janë plot, koha është vetë lënda e zgjedhjes.

Vendimi mbi momentin e kërkesës. Kërkesat e depozituara herët trajtohen brenda radhës; ato që përgatiten me qetësi dhe dërgohen pak para seancës shtyhen, dhe shtyrja do të thotë ditë të tjera në të njëjtën gjendje. Çmimi i nxitimit është që dosja mbërrin pa të gjitha dokumentet; çmimi i pritjes është kalendari. Në praktikë zgjidhet nisja me atë që ka dhe plotësimi pas, jo e kundërta.

Vendimi mbi fjalën në seancën e vlerësimit. Të flasësh aty do të thotë të japësh një version para se të njihet gjithçka që ka dosja; të heshtësh do të thotë të lësh përshtypjen e parë të ndërtohet vetëm nga ajo që ka shkruar akuza. Asnjëra nuk është e drejtë në vetvete: varet nga fakti që mund të provohet atë ditë, jo nga guximi.

Vendimi mbi familjen që vjen nga larg. Një udhëtim i bërë menjëherë mund të jetë i kotë nëse takimi nuk lejohet ende; një udhëtim i shtyrë mund të humbasë ditën kur personi ka më shumë nevojë. Pyetja vendoset duke mësuar përpara se çfarë lejohet, jo duke u nisur dhe duke pyetur në vend. Në të tria rastet, çmimi paguhet nga koha e dikujt që pret.

Letrat që duhen gjetur në ditën kur dikush merret në Napoli

Kur personi është brenda, puna e familjes është të mbledhë atë që ai nuk mund ta marrë vetë. Kjo është lista që shërben vërtet:

• Dokumentin e identitetit dhe titullin e qëndrimit, me të gjitha faqet, edhe nëse janë të skaduar: data e skadimit është vetë një informacion.
• Kontratën e punës ose vërtetimin e punëdhënësit, pagesat e muajve të fundit, çdo letër që tregon se puna ekziston dhe se vendi mbahet.
• Letrat e banesës: kontrata e qirasë, faturat, regjistrimi në komunë. Ato provojnë se personi ka ku të qëndrojë dhe se nuk zhduket.
• Dokumentet e familjes: certifikata e martesës, ato të fëmijëve, regjistrimi i tyre në shkollë. Varësia e të tjerëve nga ai person ka peshë.
• Çdo letër shëndetësore të personit ose të një familjari që varet prej tij: recetat, raportet, terapitë në vazhdim.
• Emrin e saktë dhe mbiemrin ashtu si shkruhen në dokument, me datëlindjen. Shkrimi i ndryshëm i një mbiemri shqiptar është arsyeja më e shpeshtë e humbjes së një gjysmë dite.
• Çdo akt të mëparshëm të marrë ndonjëherë nga një autoritet italian, edhe nga vite më parë.

Dërgoji të gjitha së bashku, të skanuara, me emra që thonë çfarë janë. Në një gjykatë të ngarkuar, një dosje e rregullt lexohet; një grumbull fotografish pret.

Çfarë duhet pyetur mbrojtësin kur dosja hapet në këtë qytet

Pyetjet e mëposhtme i përkasin pikërisht kësaj situate dhe nuk i mendon kush është jashtë zanatit:

• Ku ndodhet personi tani dhe a mund të ndryshojë vendi brenda ditëve të ardhshme?
• Kur është seanca e vlerësimit dhe çfarë vendoset konkretisht aty?
• Cilat dokumente nga ato që mblodhëm hyjnë në dosje dhe cilat shërbejnë vetëm për ty?
• A është depozituar tashmë ndonjë kërkesë në emrin tonë, dhe kur pritet përgjigjja?
• Nëse kërkesa shtyhet, sa herë mund të ndodhë kjo dhe çfarë mund të bëhet ndërkohë?
• A ka mundësi për një masë më pak të rëndë se qëndrimi brenda, dhe çfarë i duhet gjykatësit për ta pranuar?
• Kush mund të shkojë ta takojë, çfarë duhet të ketë me vete dhe çfarë mund t'i çojë?
• Si i dërgojmë para ose rroba, dhe çfarë nuk pranohet?
• Nëse hetimi lidhet me një grup personash, pozita e tij si qëndron brenda atij kuadri?

Mbaji përgjigjet me shkrim dhe përsërit vetëm ato kur flet me familjen në Shqipëri: në këto raste informacioni i përafërt prodhon më shumë dëm se mungesa e tij.

Kur familja ndodhet në Shqipëri dhe personi në Napoli

Napoli ka një aeroport dhe një port të madh pasagjerësh, dhe kjo e bën qytetin të arritshëm, por jo të afërt. Një familjar që niset nga Shqipëria mund të ketë ose jo një fluturim të drejtpërdrejtë sipas stinës; kur nuk ka, rruga kalon nga një qytet tjetër dhe udhëtimi zgjat shumë më tepër nga sa pritet. Prandaj nisja vendoset pasi dihet nëse takimi lejohet, dhe jo më parë.

Dokumentet që vijnë nga Shqipëria — certifikata familjare, vërtetime pune, letra shëndetësore — kanë nevojë për vulën që u jep vlerë jashtë vendit dhe për një përkthim në italisht të bërë nga një përkthyes i njohur. Kjo zinxhir kërkon ditë dhe nuk shkurtohet duke u ankuar: nis sot dhe dërgo të skanuarat ndërkohë, që mbrojtja të dijë çfarë po vjen.

Gjuha e zyrave është italishtja, dhe në këtë qytet flitet shpejt. E drejta e përkthyesit vlen për aktet, jo për çdo bisedë në korridor; prandaj për çdo gjë që nënshkruhet duhet kërkuar përkthim dhe duhet shënuar në akt se u kërkua. Përfaqësia diplomatike shqiptare kompetente ndihmon për identitetin dhe për njoftimin e familjes, por nuk hyn në dosje dhe nuk e ndryshon ritmin e saj.

Orët e telefonatave janë praktikisht të njëjta midis dy vendeve, dhe kjo është një lehtësi: një takim telefonik i caktuar në të njëjtën orë çdo javë e mban familjen të informuar pa i mbushur ditën me pyetje që askush nuk mund t'u përgjigjet ende.

Si organizohet puna mbi dosjet që nisin në këtë distrikt

Marrëdhënia nis me një bisedë ku kërkohen vetëm faktet e ditës: ora e ndalimit, vendi, kush ishte i pranishëm, çfarë u mor, çfarë u tha. Ajo bisedë bëhet në shqip ose italisht, sipas personit, dhe përfundon me një listë të shkurtër detyrash të ndara: çfarë mbledh familja, çfarë kërkon mbrojtja, çfarë pritet nga zyra.

Incarikimi jepet me shkrim. Kur personi ndodhet brenda, nënshkrimi merret aty ku është; familja mund ta nisë punën ndërkohë duke dërguar dokumentet që ka në dorë, sepse në një distrikt me ngarkesë të lartë dita e humbur nuk kthehet. Dërgesat priten të skanuara, me emër që thotë çfarë janë, dhe të gjitha së bashku; origjinalet qëndrojnë te familja derisa të kërkohen.

Ritmi i punës përshtatet me kalendarin e vendit: kërkesat përgatiten për t'u depozituar sa më herët dhe plotësohen më pas me dokumentet që mbërrijnë, në vend që të presin derisa dosja të jetë e plotë. Studio punon nga Roma, Milano dhe Napoli, dhe për dosjet e këtij qyteti kjo do të thotë prani në vend për aktet që e kërkojnë. Kur një pjesë e provave ndodhet në Shqipëri, koordinohet me një koleg atje me ndarje detyrash të vendosur në nisje. Familjes i caktohet një orë e rregullt për lajmet, me atë që dihet dhe me atë që nuk dihet ende.

Sjelljet që e rëndojnë pozitën në ditët pas ndalimit

Në ditët e para familja bën gabime me dashamirësi, dhe ato kushtojnë:

• Mos shko te shtëpia për të "rregulluar" diçka që mendon se mund të keqkuptohet. Nëse banesa është prekur nga hetimi, çdo lëvizje aty shihet.
• Mos fol për dosjen në telefon me personin brenda. Ato biseda dëgjohen rregullisht dhe një fjali e thënë për ta qetësuar lexohet ndryshe.
• Mos u beso atyre që ofrojnë "njohje" në gjykatë. Paratë humbasin dhe mbetet një gjurmë që duhet shpjeguar.
• Mos nënshkruaj asgjë në emër të tij pa e ditur çfarë është: disa letra kanë pasoja mbi banesën dhe mbi punën që nuk kthehen pas.
• Mos i shkruaj asgjë në rrjete dhe mos u përgjigj njerëzve që pyesin publikisht. Një koment i shkruar nga malli lexohet si pranim.
• Mos i ndrysho adresat e postës pa lajmëruar mbrojtësin: letrat që humbasin prodhojnë afate të kaluara.
• Mos u mundo të flasësh me dëshmitarë as për t'u kërkuar "të thonë të vërtetën". Çdo kontakt i tillë e dëmton pikërisht atë që kërkon të ndihmojë.

Rregulli i vetëm që mban: gjithçka që do të bësh për të ndihmuar, pyete përpara. Veprimi i mirë i bërë në kohën e gabuar prodhon një problem të dytë.

Fjalët italiane që do të lexosh mbi aktet e këtij procedimi

Letrat vijnë në italisht dhe disa fjalë kthehen në çdo faqe. Ja çfarë duhet të kuptosh prej tyre:

• Arresto — marrja fizike e personit në kontroll. Nuk është një vendim përfundimtar mbi asgjë; është gjendja që hap një radhë aktesh të tjera.
• Udienza di convalida — seanca ku një gjykatës shqyrton nëse ajo marrje qëndron dhe çfarë ndodh më pas. Është momenti ku mbrojtja flet për herë të parë përballë tij.
• Procura — zyra e akuzës, ajo që drejton hetimin dhe parashtron kërkesat. Kur dëgjon këtë fjalë, nuk bëhet fjalë për atë që vendos.
• Istituto — struktura ku çohet personi. Qyteti ka më shumë se një, me funksione të ndryshme, prandaj emri i saktë duhet shënuar.
• Difensore — mbrojtësi, i vetmi që ka akses te aktet dhe që mund të marrë pjesë në to.
• Richiesta — kërkesa, letra me të cilën mbrojtja i kërkon diçka gjykatësit. Data e depozitimit të saj ka rëndësi po aq sa përmbajtja.

Shkruaji këto fjalë ashtu si i gjen mbi letër dhe pyet për secilën që nuk është këtu: në gjuhën e akteve ngjashmëria me shqipen mashtron shpesh.